SKKN Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ 5-6 tuổi trong việc hình thành các biểu tượng toán sơ đẳng ở Trường Mầm non Tam Hồng

Nội dung tài liệu: SKKN Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ 5-6 tuổi trong việc hình thành các biểu tượng toán sơ đẳng ở Trường Mầm non Tam Hồng

1. BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN 1. Lời giới thiệu Trẻ em là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của đất nước, vì vậy việc chăm sóc, giáo dục trẻ là trách nhiệm của mỗi gia đình, nhà trường và toàn xã hội.Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành cho các cháu thiếu niên, nhi đồng tình thương yêu và quan tâm đặc biệt. Bác thường xuyên quan tâm nhắc nhở và giao nhiệm vụ bảo vệ, chăm sóc trẻ em. Qua các lời nói, bài viết và bằng những việc làm cụ thể, Người đã đặt nền tảng tư tưởng và nêu tấm gương sáng về việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Giai đoạn trẻ từ 0- 6 tuổi được coi là giai đoạn vàng trong quá trình phát triển của trẻ em. Đây là giai đoạn cung cấp những kích thích để tạo thành nhiều kết nối thần kinh trên não bộ giúp trẻ đạt được tiềm năng tối đa, đóng vai trò vô cùng quan trọng cho sự phát triển của trẻ cả về thể chất lẫn tinh thần, cũng như văn hóa và nhận thức trong tương lai của trẻ. Phát huy tối đa “cửa sổ cơ hội” cho trẻ chính là giúp trẻ tiếp thu, học hỏi, phát huy hết tiềm năng của mình ngay từ bước khởi đầu quan trọng này. Chính vì vậy việc chăm sóc giáo dục trẻ thật tốt ngay từ khi trẻ còn ở độ tuổi mầm non. Người giáo viên mầm non đâu phải chỉ chăm sóc trẻ ngoài việc chăm sóc trẻ giờ ăn, giờ ngủ, giáo dục trẻ trở thành những đứa trẻ lễ phép ngoan ngoãn thôi chưa đủ, mà nhiệm vụ của người giáo viên Mầm non còn phải trang bị cho trẻ những kiến thức ban đầu thông qua các hoạt động và qua các môn học như làm quen với môi trường xung quanh, tạo hình, văn học, chữ cái, thể dục, âm nhạc, làm quen với toán sơ đẳng thông qua các môn học trẻ được học mà chơi chơi mà học. Từ đó dần hình thành lên nhân cách của trẻ và cũng từ đó trẻ được tiếp cận với những kiến thức từ dễ đến khó,từ đơn giản đến phức tạp. Việc dạy cho trẻ nắm chắc các kiến thức trong hoạt động làm quen với biểu tượng toán sơ đẳng, không những giúp cho trẻ học bộ môn toán sau này dễ dàng hơn mà còn giúp cho trẻ tiếp thu kiến thức của các môn học khác một cách nhanh nhạy và chính xác hơn. Dạy toán cho trẻ không nhằm đào tạo cho trẻ là 1
2. những nhà toán học, mà nhằm phát triển ở trẻ khả năng nhanh nhậy, trí thông minh, sự phán đoán phân tích, so sánh tổng hợp. Giúp trẻ có được những kiến thức sơ đẳng về tập hợp con số, phép đếm, về kích thước hình dạng, khả năng định hướng không gian. Đặc biệt hơn đối với trẻ 5 tuổi việc hình thành biểu tượng toán sơ đẳng là một nội dung quan trọng bổ xung vào hành trang cho trẻ khi bước vào trường tiểu học và góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ. Tôi luôn trăn trở làm thế nào để tìm ra biện pháp nhằm khắc phục được những hạn chế và nâng cao chất lượng hình thành biểu tượng toán sơ đẳng cho trẻ 5 - 6 tuổi. Vì vậy tôi đã mạnh dạn chọn đề tài “Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ 5- 6 tuổi trong việc hình thành các biểu tượng toán sơ đẳng ở trường Mầm non”để nghiên cứu. 2. Tên sáng kiến: “Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ 5- 6 tuổi trong việc hình thành các biểu tượng toán sơ đẳng ở trường Mầm non” 3. Tác giả sáng kiến:. Họ và tên: Phạm Thị Thúy Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường MN Tam Hồng - Yên Lạc - Vĩnh phúc. Số điện thoại: 0967 893 808 Email: [email protected] 4. Chủ đầu tư sáng tạo ra sáng kiến: Phạm Thị Thúy - Trường mầm non Tam Hồng - Yên Lạc - Vĩnh Phúc. 5. Lĩnh vực áp dụng sáng: Trẻ lứa tuổi mẫu giáo lớn : Nhóm trẻ 5 - 6 tuổi Trường mầm non Tam Hồng – Yên Lạc – Vĩnh Phúc 6. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Ngày 15 tháng 9 năm 2020 7. Mô tả bản chất của sáng kiến: 7.1. Về nội dung của sáng kiến. Toán học là một môn khoa học cần có độ chính xác cao. Do trẻ ở độ tuổi mẫu giáo chưa có một biểu tượng khoa học nào. Nên nhiệm vụ của giáo viên là 2
3. phải hình thành cho trẻ các biểu tượng toán học, cung cấp những kỹ năng cơ bản nhất để trẻ có thể vận dụng vào trong thực tế. Để có sự phát triển và hướng tới một nền giáo dục toàn diện ngay từ nhỏ trẻ đã được tiếp xúc với ông, bà, cha mẹ. ... Và các sự vật hiện tượng đến nhận thức xung quanh. Tất cả những cái trẻ nhìn thấy đều ảnh hưởng đến nhận thức của trẻ, dần dần trẻ có được những khái niệm giản đơn nhất về thế giới xung quanh có nhu cầu muốn tìn tòi , phám phá về tính chất, đặc điểm của sự vật hiện tượng, tập hợp các số lượng, hình dạng, màu sắc, kích thước, vị trí, sắp xếp của chúng trong không gian. Để hình thành các biểu tượng ban đầu về toán cho trẻ mẫu giáo lớn điều đầu tiên giáo viên cần làm đó là tạo nhiều cơ hội cho trẻ được trải nghiệm dưới nhiều hình thức khác nhau. Tạo và duy trì hứng thú, sự say mê của trẻ; phát triển thái độ tích cực của trẻ đối với việc học toán.Lập kế hoạch hàng ngày tạo nhiều cơ hội trải nghiệm về toán cho trẻ qua chơi, vẽ, tô màu, xây dựng , chơi với nước, cát, chơi đóng vai ..Phát triển tư duy, suy nghĩ của trẻ bằng cách đưa ra các câu hỏi mở khuyến khích trẻ tìm cách giải quyết như “đã làm gì”, “làm như thế nào?” Tạo môi trường trong và ngoài lớp phong phú, hấp dẫn để kích thích sự tò mò, ham khám phá của trẻ. Những biểu tượng toán học sơ đẳng được hình thành ở trẻ em là kết quả của việc trẻ nắm những kiến thức qua các hoạt động khác nhau trong cuộc sống hàng ngày và là kết quả của việc dạy học có định hướng trên hệ thống các tiết học toán với trẻ. Chính những kiến thức, kỹ năng toán học sơ đẳng mà trẻ nắm được là phương tiện để phát triển tư duy toán học cho trẻ và góp phần thực hiện giáo dục toàn diện nhân cách trẻ. Trong quá trình hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ, giáo viên giữ vai trò chủ đạo, là người tổ chức, hướng dẫn, điều khiển hoạt động có mục đích học tập của trẻ. Việc tổ chức dạy trẻ đúng lúc và phù hợp với đặc điểm, lứa tuổi cho trẻ đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển trí tuệ cho trẻ mầm non. Thông qua quá trình dạy học như vậy, trẻ sẽ nắm được những kiến thức sơ đẳng về tập hợp con số, phép đếm, về kích thước và hình dạng các vật, 3
4. trẻ biết định hướng trong không gian và thời gian, trẻ nắm được phép đếm, phép đo độ dài của các vật bằng các thước đo ước lệ ..v..v.. VD: Khi chơi với quả bóng và viên gạch trẻ muốn biết tại sao quả bóng lăn được còn viên gạch lại không lăn được. Hình dạng, kích thước và chất liệu của chúng khác nhau như thế nào? Hoặc trẻ muốn biết từng nhóm đồ vật có bao nhiêu vật và cách so sánh các nhóm với nhau. Trẻ muốn biết nhóm này có số lượng nhiều hay ít hơn nhóm kia. Bắt đầu trẻ muốn biết làm thế nào để cho hai nhóm được bằng nhau. Từ đó trong tư duy của trẻ đã nảy sinh khái niệm thêm bớt một cách giản đơn nhất về phép cộng trừ của bậc tiểu học. * Thuận lợi: - Trong những năm học vừa qua được sự quan tâm, tạo điều kiện phòng,sở Giáo dục - Đào tạo và chính quyền địa phương. Trường mầm non Tam Hồng đã được tư trang lại một số thiết bị dạy và học cho trường, lớp. Trẻ được học trong phòng học sạch sẽ, có đầy đủ các tiện nghi cần thiết đồ dùng đồ chơi tương đối đầy đủ phục vụ cho việc học tập và vui chơi của trẻ. - Lớp học luôn nhận được sự quan tâm của ban giám hiệu nhà trường đầu tư cơ sở vật chất như mua sắm bộ học toán, lô tô toán, tranh ảnh đồ dùng toán phục vụ cho trẻ. Đặc biệt có sự quan tâm của các bậc phụ huynh học sinh đã mua sắm đồ dùng học tập cho trẻ, ngoài ra phụ huynh còn thu gom phế liệu thải sẵn có ở gia đình để giúp tôi làm đồ dùng đồ chơi phục vụ cho bộ môn toán để tôi có đủ điều kiện thực hiện tốt chuyên đề. - Có đầy đủ đồ dùng, thiết bị học tập theo thông tư 02, góp phần phục vụ cho công tác dạy và học. - Về chuyên môn:Bản thân đã đạt trình độ đại học sư phạm mầm non đã qua lớp đào tạo tin học ứng dụng công nghệ thông tin để có thêm kiến thức áp dụng vào quá trình dạy trẻ. Tuy nhiên bên cạnh những thuận lợi tôi còn gặp một số khó khăn sau: * Khó khăn: - Một số phụ huynh nhận thức chưa đầy đủ về tầm quan trọng của Toán học nên chưa quan tâm ủng hộ trong việc thực hiện chuyên đề. 4
5. - Chưa có nhiều thời gian làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho hoạt động. - 100% trẻ là con em nông thôn một số phụ huynh đi làm ăn xa, để trẻ ở nhà với ông bà, anh chị nên ít được sự quan tâm, chăm sóc, bồi dưỡng của về khả năng hiểu biết của trẻ còn hạn chế một số trẻ còn nhút nhát chưa biết cách cầm bút, cách ngồi và nhận biết về toán. Đây cũng là một trong những khó khăn khi giáo viên truyền thụ kiến thức cho trẻ. Đặc biệt là môn toán, có tiết kiến thức theo chương trình là tiết ôn luyện, nhưng đối với những trẻ chậm hơn thì lại là dạy kiến thức hoàn toàn mới. Qua nghiên cứu, tìm hiểu thực trạng tôi đã tiến hành khảo sát trẻ đầu năm và thu được kết quả như sau: Năm học 2020 – 2021 tôi được phân công chăm sóc, giáo dục trẻ lớp mẫu giáo 5 tuổi A1, lớp tôi phụ trách có 2 giáo viên và 36 cháu; các cháu trong lớp có độ tuổi đồng đều và sức khỏe tốt, trẻ đi học đều tỷ lệ bé ngoan - bé chuyên cần đạt 90 - 95%. Tuy nhiên, trẻ trong lớp còn nhút nhát, thiếu tự tin khi tham gia vào các hoạt động. Qua khảo sát nhận thức của trẻ trong các hoạt động hình thành biểu tượng toán trên 36 cháu lớp mẫu giáo 5 tuổi A1, tôi thu được kết quả cụ thể sau: Xếp loại Các tiêu chí Đạt Chưa đạt - Hình thành biểu tượng con số, phép đếm 10/36 = 27% 26/36 = 73% - Hình thành biểu tượng kích thước 9/36 = 25% 27/36 = 75% - Hình thành biểu tượng không gian 8/36 = 22% 28/36 = 78% - Hình thành biểu tượng hình dạng 9/36 = 25% 27/36 = 75% Khả năng sự hứng thú và tính tích cực của trẻ trong giờ học toán chưa được đạt kết quả cao.Qua việc khảo sát thực tế trẻ đạt kết quả như trên nên tôi đã đưa 5
6. ra:“Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ 5- 6 tuổi trong việc hình thành các biểu tượng toán sơ đẳng ở trường Mầm non” Biện pháp 1:Tạo môi trường toán học cho trẻ * Tạo môi trường lớp học xung quanh trẻ Môi trường cũng là một yếu tố trực quan trực tiếp, tác động hàng ngày đến trẻ. Một môi trường học tập tốt có hiệu quả là một môi trường gây hứng thú cho trẻ, phát huy được trí tưởng tượng, sáng tạo của trẻ. Chúng ta biết rằng trẻ nhỏ luôn yêu thích các đẹp, trí tưởng tượng của trẻ là vô cùng phong phú do vậy môi trường học tập xung quanh trẻ là một yếu tố cực kỳ quan trọng kích thích trẻ tư duy và sáng tạo. Ta cần tạo cho trẻ một tâm lý thật thoải mái, coi lớp học như ngôi nhà thân yêu của mình và trong ngôi nhà đó trẻ được tham gia dọn dẹp, trang trí, sáng tạo theo ý mình, sẽ hấp dẫn lôi cuốn trẻ vào giờ học theo giai đoạn,theo chủ đề,theo nội dung từng bài. Chính vì vậy tôi đã khuyến khích trẻ sưu tầm đồ chơi, tranh ảnh để trang trí lớp học theo chủ đề. Tôi xây dựng góc toán phong phú, nhiều chủng loại sắp xếp bố trí đồ chơi gọn gàng, đồ chơi luôn để ở tư thế “mở” để kính thích trẻ hứng thú hoạt động, đồ dùng đồ chơi phải đảm bảo thuận tiện cho thao tác sử dụng, được xắp xếp sao cho dễ lấy, dễ cất và đặc biệt có thể sử dụng vào các môn học và các hoạt động khác. Góc toán phải được bố trí thật nổi, thật đẹp mắt, vừa đảm bảo tính thẩm mỹ, lại vừa đảm bảo tính chính xác. - Tuỳ vào nội dungcủa từng bài, hay từng chủ đề để bố trí trực quan xung quanh lớp giá đồ chơi, tranh treo tường cho hợp lý để trẻ luyện tập cũng như liên hệ thực tế. Ví dụ: Chủ điểm thực vật: So sánh chiều cao của các loại cây, tôi đặt các loại cây ở quanh lớp để cho trẻ dễ nhìn, dễ so sánh. Ví dụ: Chủ điểm gia đình: So sánh to nhỏ, tôi cho trẻ so sánh ngôi nhà to với ngôi nhà nhỏ. Treo tranh về gia đình đông con, ít con để trẻ đếm số lượng người và giáo dục trẻ. Ví dụ: Ở góc học toán - Trong hoạt động góc cho trẻ cắt tranh từ, những quyển Truyện tranh đã 6
7. cũ, sách, báo, tranh những con vật, cây, quả, hình... và trang trí ở “góc học toán” của lớp dán theo mảng và gắn các chữ có số tương ứng, các hình ảnh được trang trí theo chủ đề. - Vào các giờ hoạt động góc, tôi tổ chức cho trẻ sưu tầm và vẽ, cắt, dán hình ảnh trong sách báo có liên quan đến bộ môn toán để làm “sách”, “tập sách” và làm các quyển sách có dạng các hình đã học. Ví dụ: Khi học số 8 thuộc chủ đề thế giới thực vật thì trẻ sẽ cắt, vẽ, xé 8 cây, 8 bông hoa, 8 quả ...vào trang “sách” và viết số tương ứng, đến hết chủ đề này, lại sang chủ đề khác ở bài khác trẻ lại sưu tập tiếp dần dần trẻ có bộ sưu tập về môn toán rất phong phú. - Cho trẻ sưu tập các hộp có dạng các hình khối sau đó cô cùng trẻ sẽ trang trí các chi tiết vào hình khối cho ngộ nghĩnh thành hình người, hình con vât lật đật, hình xúc xắc và trưng bày ở lớp với các hình học cũng thế như vậy trẻ sẽ rất thích thú và ghi nhớ được các hình khối. ( Hình ảnh: Góc học tập toán) * Tạo môi trường cho trẻ học toán học mọi lúc, mọi nơi. Chúng ta không chỉ tạo môi trường cho trẻ ở trong trường lớp học mà cần tạo môi trường ngoài lớp học để trẻ có thể học tập vui chơi ở mọi lúc mọi nơi, ở bất kì khu vực nào trong trường trẻ cũng có thể được khám phá, trải nghiệm để 7
8. lĩnh hội kiến thức. Vì vậy, cô giáo cần tận dụng những nguyên liệu thiên nhiên sẵn có trong môi trường để đào tạo cho lớp mình một môi trường ngoài lớp học phong phú đa dạng. ( Ảnh minh họa trẻ chơi đong nước) Ví dụ: Khi cho trẻ đi tham quan, dạo chơi khu vui chơi vận động, tôi hỏi trẻ. Trong khu vận động có những đồ chơi gì? Những bánh xe này có dạng hình gì? Xích đu có dạng hình gì? . hoặc khi đến giờ ăn tôi thường sắp xếp 6 trẻ ngồi cùng một bàn, mỗi bàn là 2 chiếc đĩa để cơm rơi, 2 đĩa để khăn lau tay, một lọ hoa. Tôi cho trẻ sắp xép theo đúng như cô đã sắp xếp sau đó cho trẻ chia thìa và bát cho các bạn từ đó trẻ hình thành được trong bàn có 6 bạn thì sẽ chia 6 thìa và 6 bát, như thế trẻ đã biết sắp xếp tương ứng 1-1, ta có thể tận dụng mọi cơ hội để có thể hình thành các biểu tượng về toán cho trẻ. Ví dụ: Khi tham gia hoạt động góc. Ở góc phân vai trẻ chơi “Bán hàng” khi trẻ đi mua và bán phải đếm số hàng, đưa số tiền đúng với yêu cầu của người bán. Ở góc xây dựng yêu cầu, trẻ xây mô hình ngôi nhà của bé, tôi yêu cầu phía trước ngôi nhà có gì, phía sau có gì 8
9. Môi trường toán học cho trẻ là rất phong phú, nếu chúng ta biết tận dụng vào toán học cho trẻ thì rất có hiệu quả, trẻ vừa học vừa chơi. Trẻ học mà không biết mình đang học. Biện pháp 2: Một số trò chơi ôn luyện, củng cố kiến thức cho trẻ. Trò chơi là một trong những trực quan vô cùng quan trọng trong hoạt động làm quen với biểu tượng toán, trẻ được “Học mà chơi – chơi mà học”. Là một đặc điểm nổi bật của trẻ mẫu giáo thông qua các hình thức chơi, trẻ sẽ nhận nhiệm vụ học một cách tự nhiên, nhẹ nhàng không căng thẳng, không gò ép. Trẻ hào hứng chơi khi trong trò chơi xuất hiện những trực quan hấp dẫn, bất ngờ. Trò chơi toán học là một dạng của trò chơi học tập. Trẻ đựơc giải quyết nhiệm vụ học tập dưới hình thức chơi nhẹ nhàng, thoải mái, làm trẻ dễ dàng vượt qua những khó khăn trở ngại nhất định. Trẻ tiếp nhận nhiệm vụ học tập như nhiệm vụ chơi, do đó tính tích cực của hoạt động nhận thức trong lúc chơi được nâng cao. Trong một chừng mực nào đó, trò chơi học tập vừa là phương tiện dạy học, vừa là hình thức dạy học cho trẻ. Trò chơi học tập được sử dụng trong quá trình dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức cho trẻ. Chính vì vậy trong các tiết học Toán và các hoạt động khác tôi luôn cố gắng sáng tạo ra một số trò chơi mới để áp dụng vào giờ học nhằm thay đổi hoạt động chống sự chán nản, mệt mỏi, làm cho trẻ có hứng thú hoạt động. Ví dụ 1: “Nhà nông đua tài: (Chủ đề nghề nghiệp). + Chuẩn bị: Mỗi tổ 2 rổ để phía trên, 1 không có gì và 1 rổ để các loại rau củ, quả. + Luật chơi: Trẻ phải bật qua 5 vòng thể dụcthời gian chơi là 1 bản nhạc. Khi bật không dẫm vào vòng và mỗi lần bật lên chỉ được lấy 1 laoij ra, củ, quả để vào rổ đội mình. Nếu dẫm vào vòng phải quay trở lại. + Cách chơi: Chia lớp làm 2 đội số trẻ bằng nhau. Lần lượt từng trẻ phải bật qua 5 vòng thể dục. Sau đó lấy củ , quả bỏ vào rổ của đội mình. Cứ như vậy bạn này về, bạn khác tiếp tục lên. trong thời gian “một bản nhạc”, tổ nào lấy được nhiều rau, củ, quả là thắng cuộc. Tuy nhiên các trò chơi không nên lặp đi lặp lại ở cùng một tiết học, sẽ 9
10. dẫn đến trẻ bị nhằm chán, không hứng thú tham gia hoạt động.Yêu cầu của trò chơi phải được nâng dần nên qua mỗi lần chơi thì mới phát huy tính sáng tạo tính tích cực của trẻ, chính vì vậy tôi đã nghiên cứu, xác định nội dung bài dạy để chọn trò chơi cho phù hợp, tuỳ từng trò chơi mà tôi tổ chức cho trẻ chơi theo nhóm, tổ, cá nhân và tập thể. Trong hoạt động làm quen với biểu tượng toán tôi thường sử dụng trò chơi học tập, và lựa chọn trong nhiều trò chơi học tập để áp dụng với từng bài cho phù hợp. Qua việc sử dụng trò chơi trong các giờ làm quen với biểu tượng toán ,tiết học trở lên sôi nổi,trẻ được tham gia hoạt một cách toàn diện, tinh thần thoải mái nên có thể không bị mệt mỏi và căng thẳng. Điều này đã tạo cho trẻ hứng thú hăng say trong quá trình tham gia hoạt động học tập. Biện pháp 3: Tăng cường làm đồ dùng đồ chơi tự tạo. Như chúng ta đã biết, đặc trưng của môn học toán là tính chính xác và khoa học. Mỗi tiết học cung cấp cho trẻ mỗi kiến thức khác nhau và đòi hỏi phải có những đồ dùng học tập khác nhau, phù hợp với nội dung tiết học, bản thân đã không ngừng tìm tòi nghiên cứu làm đồ dùng dạy học sao cho 1 đồ dùng có thể cung cấp cho trẻ nhiều kiến thức khác nhau, sử dụng cho nhiều hoạt động khi có 1 đồ dùng học tập sẽ có hiệu quả sử dụng rất lớn. Khi làm đồ dùng đồ chơi phải đảm bảo tính thẩm mỹ, an toàn trong sử dụng bởi trẻ mầm non rất thích khám phá , vì thế đồ chơi cho trẻ phải an toàn không gây thương tích cho trẻ, tôi đã làm kết hợp nhiều màu sắc với nhau để tạo ra đồ dùng bền đẹp sinh động thích hợp với sở thích của trẻ, chất liệu làm đồ dùng bền đẹp. Để tăng tính hấp dẫn của giờ học tôi đã tận dụng các nguyên vật liệu sẵn có của địa phương, những vật liệu, phế liệu bỏ đi dễ kiếm dễ tìm để làm nên đồ chơi sử dụng vào dạy học. Với việc lựa chọn và sử dụng đồ dùng tự tạo hợp lý, hấp dẫn trẻ tôi đã tạo ra các tình huống liên tục trong suốt quá trình trẻ tham gia các hoạt động “ Làm quen với biểu tượng toán” giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách chính xác, sâu sắc và bền vững. Để đồ dùng đồ chơi phát huy tối đa hiệu quả của nó, thì 10
11. trước mỗi một bài dạy giáo viên cần nghiên cứu kỹ nội dung bài dạy để làm ra đồ dùng đồ chơi học tập của cô và trẻ phù hợp với đề tài. Đồ dùng đồ chơi được sử dụng đúng lúc, đúng chỗ hợp lí. Không phải lúc nào cũng cần sử dụng đến đồ dùng, đồ chơi. Đôi khi cũng cần giảng giải, đàm thoại bằng lời cho trẻ hiểu nội dung của bài học, nếu lại sử dụng đồ dùng, đồ chơi sẽ làm trẻ mất sự tập trung của trẻ. ( Hình ảnh : Giáo viên tự làm đồ dùng dạy học ) Ví dụ: Khi dạy trẻ số 6 tiết 1 trong chủ đề thế giới động vật tôi đã thu thập rất nhiều các ống nước rửa bát, sữa chua cắt thành con thiên nga, con voi rồi dùng sơn, giấy đề can, xốp dạ trang trí các họa tiết con vật để sử dụng vào tiết học, trẻ rất hứng thú và giờ học đã đạt kết quả cao các con vật này được trưng bày trên góc học tập rất đẹp và còn giúp trẻ hiểu thêm về môi trường xung quanh. Từ những đồ dùng đồ chơi tự tạo đẹp, màu sắc sặc sỡ, bắt mắt. Như vậy sẽ làm cho trẻ hứng thú trong giờ học tạo được sự hấp dẫn lôi cuốn trẻ vào giờ học Ví dụ: Ở chủ đề thực vật tôi đã làm cho mỗi trẻ 2 bông hoa màu đỏ, 3 bông hoa màu vàng bằng xốp sau đó cho trẻ gộp 2 nhóm đối tượng và đếm. 11
12. - Trẻ đếm riêng số lượng và ghi nhớ kết quả đếm của từng nhóm đối tượng. Ví dụ có 2 bông hoa màu đỏ và 3 bông hoa màu vàng ( dùng thẻ số 2 và thẻ số 3) - Đếm lại số lượng của nhóm thứ nhất ( ví dụ1,2..). Sau đó đếm tiếp số lượng của nhóm thứ 2( tức là bắt đầu đối tượng của nhóm thứ 2 sẽ gọi tên số là 3và lần lượt với các đối tượng khác của nhóm 4,5) - Sau đó trẻ đọc kết quả. Tất cả có 5 bông hoa( hay 2 bông hoa màu đỏ và 3 bông hoa vàng là 5 bông hoa) tuỳ theo trình độ của trẻ mà cô đưa ra các mức độ Ví dụ:Để khắc sâu kiến thức về khối cầu, khối trụ, khối vuông, khối chữ nhật tôi tận dụng những hộp bìa cát tông, lõi giấy vệ sinh hay quả bóng bàn đặt câu hỏi? - Con nào thích chơi khối cầu và khối trụ? - Con nào thích chơi khối vuông và khối chữ nhật? Trẻ tự trả lời, tôi sẽ phân thành các nhóm. + Nhóm thích chơi khối cầu, khối trụ về nhóm khối cầu, khối trụ. + Nhóm thích chơi khối vuông, khối chữ nhật về nhóm tìm hình bằng giấymàu tương ứng để dán các mặt khối. Điều này trẻ rất hào hứng thi đua, khi cùng nhau tham gia vào các hoạt động. Biện pháp 4: Gây hứng thú trong giờ học toán. Trẻ nhỏ không học các khái niệm toán học bằng cách học vẹt hay bằng các quy tắc, trẻ được khuyến khích trong quá trình học, biết tìm kiếm các chuẩn mực. Giải quyết các vấn đề nếu ta chỉ đơn thuần dạy trẻ xác định vị trí trong không gian nhận biết hình khối, đếm, so sánh, thêm bớt, chia theo hình thức thông thường, một số tiết học về số lượng nội dung lại lặp đi lặp lại như thế sẽ rất nhàm chán và đơn điệu, cứng nhắc, sự hứng thú của trẻ sẽ giảm đi. Do vậy ta cần có sự linh hoạt thay đổi các hình thức tiết học để trẻ học không nhàm chán. * Gây hứng thú cho trẻ ở phần giới thiệu bài Trong tiết học toán, việc sử dụng lời nói đầu, dẫn dắt vào bài mới lạ, gây ấn tượng, thì mới thu hút sự chú ý của trẻ, làm cho trẻ hứng thú, tinh thần thoải mái 12
13. khi học. Ví dụ: Khi dạy trẻ biết tạo nhóm có 5 đối tượng, nhận biết chữ số 5 ở chủ đề “bản thân”.Tôi đã nghĩ ra chủ đề xuyên suốt giờ học đó là “sinh nhật búp bê tròn 5 tuổi”. Mở đầu tiết dạy trong tiếng nhạc “chúc mừng sinh nhật” các con được lên đốt nến và thổi nến, nói những lời chúc mừng sinh nhật có ý nhĩa, trẻ được đếm số nến, tặng quà cho búp bê. Sau đó trẻ sẽ được bày cỗ sinh nhật búp bê. Như vậy trẻ rất thích thú. Việc đặt ra các tình huống có vấn đề để cô và trẻ cùng giải quyết sẽ gây cho trẻ được trí tò mò và thích thú. * Chọn chủ đề và dạy tích hợp theo chủ đề Quá trình tổ chức tiết học cần phải lồng ghép chủ điểm một cách xuyên suốt từ phần vào bài đến phần kết thúc giữa các nội dung trong bài cần có sự chuyển tiếp, lồng chủ đề một cách nhẹ nhàng, hoặc bằng những câu chuyện hấp dẫn lôi cuốn trẻ, giúp trẻ tiếp thu kiến một cách tự nhiên. Ví dụ 1: Dạy trẻ xác định phía trên, phía dưới, phía trước, phía sau của đối tượng khác. Tôi chọn trò chơi trời tối trời sáng cho trẻ nhắm mắt và sau đó đưa ra một con Gấu bông cho trẻ mở mắt và xác định được phía trên của bạn gấu bông là gì? Phía sau bạn Gấu bông là những ai Ví dụ: Dạy bài về số lượng, thêm bớt trong phạm vi 6 trong chủ đề “ Gia đình” chẳng hạn. Tôi kể cho trẻ nghe câu chuyện “Nhổ củ cải” bằng mô hình rối dẹt tôi đã thay thế 3 nhân vật là bạn của bé Hoa (Cháu ông bà già ) là Tuấn, Lan, và Mai. Vừa kể cô vừa đưa các nhân vật ra theo diễn biến câu chuyện đến đoạn “Ông nhổ củ cải không được liền gọi Bà và bé Hoa ra” cô dừng lại đặt câu hỏi. Vừa rồi chỉ có một mình ông nhổ củ cải bây giờ thêm bà và bế Hoa là thêm mấy người? (2 người ). Thế là tất cả bây giờ có mấy người nhổ cải (3 người) câu chuyện cứ tiếp diễn thêm 1, 2, 3 người nhổ nữa và cuối cùng có 6 người nhổ củ cải đã lên được, trẻ vừa được nghe chuyện vừa biết cách tạo nhóm có 6 đối tượng, trẻ rất thích thú say sưa đắm mình vào câu chuyện kể và nắm được kiến thức bài học như được khắc sâu vào trong tâm trí trẻ. 13
14. Trẻ đang học mà như đang được chơi. Việc lồng nội dung chủ đề và các môn học khác làm cho tiết học phong phú, hấp dẫn, và củng cố những kiến thức của trẻ. Việc chọn hình thức gây ấn tượng cho trẻ bằng lời nói dẫn dắt vào bài bằng những cách khác nhau, tôi còn lồng ghép văn học, âm nhạc, môi trường xung quanh vào bài. Trong một tiết học ta có thể lồng ghép và tích hợp các môn học khác như thế ta tận dụng được tối đa đồ dùng đã chuẩn bị, củng cố kiến thức cho trẻ trong quá trình cung cấp kiến thức cho trẻ ta nên linh hoạt thay đổi hình thức để trẻ khỏi nhàm chán và hứng thú học tập, không nên gò ép trẻ theo một khuôn mẫu nhất định, trẻ cần được học mà chơi, chơi mà học. Biện pháp 5: Ứng dụng công nghệ thông tin vào bài giảng. Xã hội ngày càng văn minh hiện đại, trình độ khoa học phát triển cao cùng với sự bùng nổ thông tin việc áp dụng công nghệ thông tin là một trong những phương tiện, điều kiện có tính khoa học, hiện đại, đặc biệt là đổi mới phương pháp và hình thức dạy học. Sự phối hợp giữa những hình ảnh, âm thanh sống động, hiệu ứng trình chiếu gây cho trẻ sự hứng thú, và có thể coi là một phương pháp ưu việt vừa phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, vừa thực hiện phương pháp dạy học “Lấy trẻ làm trung tâm” một cách dễ dàng. Ví dụ: Trong tiết dạy: Dạy trẻ thao tác đo dộ dài của 3 đối tượng. Chủ đề: Nghề nghiệp tôi đã thiết kế giáo án điện tử trên Powerpoint để cho trẻ nhận biết – phân biệt dài hơn ngắn hơn... Việc đưa vào thiết kế các bài giảng E - Learning sử dụng trên các tiết học và trong hoạt động góc, để biện pháp này đạt được hiệu quả tối ưu thì nhiệm vụ của người giáo viên là rất quan trọng. Giáo viên cần lựa chọn nội dung, hình ảnh đưa vào bài dạy cho phù hợp. Tùy vào từng nội dung của tiết dạy mà giáo viên xác định đưa ứng dụng công nghệ thông tin vào thời điểm nào là tốt nhất: có thể đưa vào ngay lúc đầu tiết học hoặc giữa hay vào cuối tiết học. Tuy nhiên về nội dung hình dạng thì chủ yếu đưa vào phần đầu để gây hứng thú hoặc vào phần giữa của tiết học để chơi các trò chơi ôn luyện, củng cố kiến thức đã học. Ta cũng có thể đưa ứng dụng công nghệ thông tin vào ngay thời điểm đầu tiết học, nhằm gây hứng thú, thu hút trẻ vào đối tượng kiến thức cần nắm. Khi cho trẻ chơi trò chơi, hay dạy kiến thức toán học cho trẻ kết hợp trên 14
15. máy vi tính, tôi thấy trẻ rất say sưa và hào hứng, tham gia hoạt động rất tích cực sáng tạo. (Hình ảnh giáo án điện tử do giáo viên tự thiết kế) Ví dụ: Khi dạy trẻ đếm đến 6, nhận biết số 6 chủ đề thế giới động vật. Khi cho trẻ đếm đến 6, nhận biết số, ở phần ôn luyện tôi cho trẻ chơi trò chơi “ô cửa bí mật” trên máy vi tính. - Tôi tạo ra slile của trò chơi “ô cửa bí mật” tôi tạo ra hiệu ứng tiếng kêu của các con vật, hình ảnh các con vật sinh động gây hứng thú cho trẻ. - Cách chơi: Cô có các ô cửa đằng sau mỗi ô cửa có những hình ảnh về các con vật và có số tương ứng, yêu cầu trẻ mở và chọn số và hình ảnh theo yêu cầu, khi trẻ chọn đúng thì có âm thanh động viên khen ngợi trẻ. Khi cho trẻ chơi trò chơi, hay dạy kiến thức toán học cho trẻ kết hợp trên máy vi tính, tôi thấy trẻ rất say sưa và hào hứng trẻ tham gia rất tích cực vào hoạt động . Chính vì vậy mà tôi đã tích cực nghiện cứu các phần mềm giáo dục như Kidsmart, Kidpix, Happykid, Photoshop... để thiết kế các bài giảng E-Learning, powerpoint các trò chơi phù hợp với nội dung của bài dạy để dạy trẻ. Đồng thời vào mạng tìm hiểu những nội dung, những hình ảnh, video, giáo án điện tử, quay phim, chụp ảnh, cập nhật những thông tin mới nhất... có nội dung liên quan đến dạy trẻ để ứng dụng vào bài dạy. 15
16. (Hình ảnh : Ứng dụng công nghệ thông tin trò chơi ô của bí mật ) Biện pháp 6: Phối kết hợp với phụ huynh Muốn hoạt động học của trẻ trong giờ làm quen với biểu tượng toán về số lượng có hiệu quả tôi luôn làm tốt công tác phối kết hợp với phụ huynh thông qua buổi họp phụ huynh đầu năm, tôi nêu nên tình hình sức khỏe của trẻ để phụ huynh quan tâm chăm sóc cho con em mình có một sức khỏe tốt khi đến lớp, tôi còn nêu nên những yêu cầu trong việc thực hiện chương trình chăm sóc giáo dục mầm non nói chung và hoạt động làm quen với các biểu tượng toán nói riêng, thông qua các giờ đón trả trẻ, qua bản tin để tuyên truyền với phụ huynh để phụ huynh nắm bắt được về kết hợp với cô giáo để trẻ tiếp thu kiến thức được tốt hơn. Ví dụ: Thông qua bản tin phụ huynh biết được trẻ đang học ở chủ điểm “Gia đình” từ đó phụ huynh cho trẻ về đếm người thân trong gia đình, đếm đồ dùng trong gia đình. Ngoài ra tôi còn phối hợp với phụ huynh thu gom các loại tranh ảnh, họa báonguyên vật liệu phế thải để cô và trẻ tạo ra những đồ dùng đồ chơi theo chủ đề, để từ đó cải thiện được môi trường học cho trẻ tham gia vào hoạt động một cách hào hứng hơn. 16
17. Trao đổi với phụ huynh mua thêm cho trẻ những quyển sách toán hợp với lứa tuổi như: Bé làm quen với toán (dành cho trẻ 5 - 6 tuổi) và Bé làm quen với toán qua các trò chơi để trẻ được làm quen và học làm các bài tập trong sách từ đó trẻ được khắc sâu về hình ảnh trẻ được quan sát. Như vậy việc kết hợp giữa cô giáo với phụ huynh là việc làm không thể thiếu, giúp trẻ được tập luyện nhiều hơn. Từ đó trẻ khắc sâu được kiến thức hơn 7.2.Về khả năng áp dụng của sáng kiến: Các biện pháp đã được áp dụng đối với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại trường mầm non Tam Hồng – Huyện Yên Lạc – Tỉnh Vĩnh Phúc “Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ 5- 6 tuổi trong việc hình thành các biểu tượng toán sơ đẳng ở trường Mầm non” 8. Những thông tin cần được bảo mật: Không có 9. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: - Các tài liệu, học liệu liên quan đến đề tài giáo viên và cho trẻ tham khảo - Về cơ sở vật chất: Lớp học, đồ dùng, đồ chơi; băng đĩa; máy tính; máy chiếu, đồ dùng trực quan, tranh ảnh, mô hình vật thật. - Đồ dùng, đồ chơi giúp trẻ hình thành các biểu tượng toán học cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi. 10. Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả: * Đối với trẻ Sau quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài, qua các tiết dạy trực tiếp trên lớp, trẻ lớp tôi rất hào hứng tham gia hoạt động học tập. - Trẻ mạnh dạn, tự tin và hứng thú hơn khi tham gia vào hoạt động hình thành các biểu tượng sơ đẳng về toán học . - Trẻ có nề nếp thói quen tốt trong các giờ hoạt động. Khi học trẻ tập trung, chú ý hơn, nhớ các biểu tượng toán hơn. - Thời gian tập chung vào các hoạt động của trẻ tốt hơn. Để thấy rõ kết quả này tôi đã lập biểu bảng so sánh để khảo sát 36 trẻ trong thời gian đến ngày 30/04/2021 tôi thấy kết quả đã đạt được như sau 17
18. Xếp loại Các tiêu chí Đạt Chưa đạt - Hình thành biểu tượng con số phép đếm 35/36 = 97% 1/36 = 3% - Hình thành biểu tượng kích thước 33/36 = 92% 3/36 = 8% - Hình thành biểu tượng không gian 33/36 = 92% 3/36 = 8% - Hình thành biểu tượng hình dạng 32/36 = 89% 4/36 = 11% Qua việc khảo sát trong hai lần, lần một vào tháng 9, lần hai vào tháng 4 đã chothấy tỉ lệ đạt khá, tốt rất cao. Trẻ hứng thú tham gia vào các hoạt động mạnh dạn tự tin hơn rất nhiều. * Đối với giáo viên Để nâng cao chất lượng môn học hình thành các biểu tượng toán sơ đẳng cho trẻ mẫu giáo nói chung và cho trẻ mẫu giáo lớn nói riêng tôi tự rút ra bài học cho mình như sau. - Bản thân nắm chắc nội dung chương trình và phương pháp bộ môn. Thường xuyên học tập để nâng cao trình độ, nghiệp vụ. - Luôn tìm tòi, nghiên cứu để tạo ra cái mới học hỏi đồng nghiệp rút ra kinh nghiệm cho bản thân. - Đặc biệt là đã tạo được hứng thú cho trẻ để phát huy được tính tích cực của trẻ bằng nhiều cách như: + Tạo môi trường toán học phong phú, đa dạng theo chủ đề. + Biết sử dụng linh hoạt các hình thức khác nhau như: Gây hứng thú cho trẻ ngay ở phần giới thiệu bài. + Biết cách lựa chọn chủ đề và lồng ghép chủ đề xuyên suốt tiết học tạo sự hấp dẫn, lôi cuốn trẻ vào hoạt động nhận thức một cách nhẹ nhàng thoải mái. + Để thay đổi không khí lớp học, sáng tạo nhiều trò chơi mới, làm đồ dùng trực quan đẹp, hấp dẫn phù hợp với trẻ. Dùng lời nói hấp dẫn truyền cảm để thu 18
19. hút và hấp dẫn trẻ. + Để bắt nhịp với thời đại và những đổi mới trong giáo dục là ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, giáo viên cũng cần tìm tòi những nội dung và những thông tin cần thiết để thay đổi hình thức, gây hứng thú cho trẻ nhằm phát huy tính tích cực cho trẻ. * Đối với các bậc phụ huynh Qua trò chuyện trao đổi, quan sát phụ huynh trong các giờ đón trả trẻ. Tôi nhận thấy: - Đa số phụ huynh đã biết được một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ, dạy trẻ làm quen với biểu tượng toán là gì? Chính vì vậy, cha mẹ trẻ đã thấy được và rất quan tâm về tầm quan trọng của việc - 100% các bậc phụ huynh đã nhận thức rõ tầm quan trọng của việc dạy trẻ làm quen với toán về hình thành biểu tượng kích thước, tạo điều kiện cùng với giáo viên để trẻ được hình thành biểu tượng về kích thước đạt hiệu quả cao nhất, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với toán. - Các bậc phụ huynh ngày càng tin tưởng hơn chăm lo đến phương pháp giáo dục để trẻ phát triển toàn diện. Giữa phụ huynh giáo viên và nhà trường có sự hợp tác đồng thuận trong việc chăm sóc giáo dục trẻ. - Một yếu tố cũng rất quan trọng đó là phối hợp cùng với phụ huynh để thống nhất cùng quan điểm giáo dục trẻ. Làm tốt công tác xã hội hoá giáo dục vì việc chăm sóc giáo dục trẻ không chỉ riêng có trách nhiệm của nhà trường mà cần có sự phối kêt hợp của gia đình và xã hội. 10.1 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến của tác giả. Sau mộtthời gian nghiên cứu và thử nghiệm đề tài, tôi thấy việc Toán học rất cần thiết trong mọi lĩnh vực của cuộc sống. Chương trình toán học ở trường mầm non góp phần hình thành các biểu tượng toán học cho trẻ, là những kiến thức tiền khoa học, trang bị cho trẻ những kỹ năng cụ thể nhằm giúp trẻ có bước đầu thực hành định hướng trong các mối quan hệ toán học. Nội dung, phương pháp, biện pháp phải phù hợp với đặc điểm sinh lý của trẻ. Ta cần sử dụng hợp 19
20. lý các phương pháp, biện pháp trong tiết dạy sẽ làm tăng hứng thú học tập của trẻ đặc biệt là phương pháp trò chơi, làm cho việc học của trẻ trở lên thoải mái nhẹ nhàng hơn. Giáo viên cần chú trọng quan tâm đến hứng thú của trẻ, trẻ có hứng thú học tập thì mới tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng. Chính vì vậy tạo hứng thú cho trẻ là một vấn đề rất quan trọng và cần thiết, điều này không phải là việc làm đơn giản mà các nhà giáo dục cần có sự đầu tư suy nghĩ tìm tòi, cần phải dành thời gian và sự sáng tạo cần cho trẻ những gì tốt đẹp nhất trong điều kiện có thể. Một điều quan trọng nữa là cần tạo điều kiện để trẻ thể hiện trình độ học tập, sáng tạo, sáng kiến của mình trong việc tìm ra những biện pháp nhằm giải quyết nhiệm vụ nhận thức. 10.2 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến của tổ chức, cá nhân. Đề tài đưa ra có tính mới, sáng tạo, logic khoa học, câu từ ngắn gọn, xúc tích, đảm bảo tính vừa sức với trẻ và phù hợp với tình hình thực tế tại trường. Các biện pháp đưa ra dễ hiểu, dễ vận dụng trong thực tế và đạt được hiệu quả cao khi thực hiện “Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ 5- 6 tuổi trong việc hình thành các biểu tượng toán sơ đẳng ở trường Mầm non” Ngoài ra khi thực hiện đề tài này giúp giáo viên tiết kiệm được rất nhiều thời gian, sức lực và kinh phí. Hiện nay đề tài “Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ 5- 6 tuổi trong việc hình thành các biểu tượng toán sơ đẳng ở trường Mầm non”đã và đang được xây dựng và thực hiện nhân rộng ra trong toàn trường đối với trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại trường mầm non Tam Hồng. 11. Danh sách những tổ chức, cá nhân đã tham gia áp dụng thử sáng kiến Số Tên tổ chức/ cá Phạm vi/ lĩnh vực áp dụng Địa chỉ TT nhân sáng kiến “Một số biện pháp gây hứng thú Trường mầm non cho trẻ 5- 6 tuổi trong việc hình 1 Lớp 5 tuổi A1 Tam Hồng thành các biểu tượng toán sơ đẳng trong trường Mầm non” 20