SKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở Trường Mầm non Tam Hồng

Nội dung tài liệu: SKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở Trường Mầm non Tam Hồng

1. BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN 1. Lời giới thiệu: Trẻ em là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của đất nước, vì vậy việc chăm sóc, giáo dục trẻ là trách nhiệm của mỗi gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ là điều vô cùng quan trọng trong sự nghiệp giáo dục, nhằm hình thành và phát triển toàn diệnnhân cách cho trẻ sau này. Sản phẩm của giáo dục là con người và con người là mục tiêu, động lực của sự phát triển đất nước trong tương lai. Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ trong vui chơi và học tập ở trường mầm non giúp trẻ thích ứng được với môi trường xã hội, tự giải quyết một số vấn đề thiết thực, trong cuộc sống như vấn đề tự phực vụ cho chính bản thân mình... để trẻ có thể tự tin chủ động không còn phụ thuộc vào người lớn mà vẫn có thể tự chăm sóc và rèn kỹ năng sống cho mình, tự đem lại lợi ích chính đáng điều kiện thuận lợi cho bản thân mình rèn luyện học tập phấn đấu để vươn lên. Dạy trẻ kỹ năng sống là giúp trẻ nâng cao năng lực tự lựa chọn giữa những giải pháp khác nhau trong những tình huống cụ thể và vừa sức. Nội dung giáo dục, phải xuất phát từ chính nhu cầu và kinh nghiệm của trẻ. Cần tạo ra cơ hội để trẻ được trải nghiệm từ thực tế và rút ra kinh nghiệm cho bản thân từ những thực tế đó. Trong cuộc sống hàng ngày có biết bao nhiêu vấn đề có thể xảy ra mà bản thân con người không biết trước. Nếu không có kiến thức và kỹ năng sống sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi gặp tình huống bất ngờ, điều này có thể xảy ra cả với người lớn chúng ta chứ không chỉ riêng đối với trẻ nhỏ. Chính vì vậy đồng hành với việc dạy kiến thức cần phải dạy các kỹ năng sống cơ bản cho trẻ như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng bảo vệ, kỹ năng tự phục vụ bản thân , kỹ năng thích nghi, kỹ năng làm việc theo nhóm... cần tận dụng những tình huống có thật đã và đang xảy ra thực tế hàng ngày ở xung quanh trẻ để động viên trẻ nói lên suy nghĩ của mình hoặc đưara giải pháp, hướng giải quyết cho tình hướng 1
2. cụ thể nhằm giúp trẻ phát triển một số giá trị, nét tính cách, phẩm chất cần thiết phù hợp với lứa tuổi như: mạnh dạn, tự tin, độc lập, sáng tạo, dễ hòa nhập, dễ chia sẻ... hình thành nếp sống văn minh, có hành vi ứng xử, giao tiếp theo qui tắc, chuẩn mực phù hợp... không những vậy, kỹ năng sống còn rèn luyện cho trẻ biết cách xử lý tình huống trong từng hoàn cảnh cụ thể, bày tỏ tình cảm phù hợp, đúng lúc. Biết tránh những vật, những nơi không an toàn, gây nguy hiểm đến tính mạng và cách phòng tránh. Biết tự lập trong các tình huống quen thuộc, có một số kỹ năng tự phục vụ, hợp tác, có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng. Với vai trò là giáo viên mầm non, tôi đã trăn trở rất nhiều về việc làm sao phải giáo dục cho trẻ biết ứng xử tốt với mọi tình huống mọi hoàn cảnh trong cuộc sống đời thường một cách văn minh và hồn nhiên đúng với độ tuổi của trẻ. Một tập thể trẻ có kỹ năng sống tốt sẽ tạo nên môi trường sống ấm áp, hoà thuận, vui vẻ và phát triển ở nhóm lớp. Vì vậy tôi chọn đề tài “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non”. 2. Tên sáng kiến: “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non”. 3. Tác giả sáng kiến:. Họ và tên: Phạm Thị Thúy Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường MN Tam Hồng - Yên Lạc - Vĩnh phúc. Số điện thoại: 0967 893 808 Email: [email protected] 4. Chủ đầu tư sáng tạo ra sáng kiến: Phạm Thị Thúy - Trường mầm non Tam Hồng - Yên Lạc - Vĩnh Phúc. 5. Lĩnh vực áp dụng sáng: Trẻ lứa tuổi mẫu giáo lớn : Nhóm trẻ 5 - 6 tuổi Trường mầm non Tam Hồng – Yên Lạc – Vĩnh Phúc 6. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Ngày 05 tháng 09 năm 2019 đến 10 tháng 06 năm 2020. 7. Mô tả bản chất của sáng kiến: 7.1. Về nội dung của sáng kiến. 2
3. 7.1.1. Cơ sở lý luận. Như chúng ta đã biết xã hội ngày nay có vô số những mối nguy hiểm, khó khăn với trẻ em. Trẻ em có thể bị xâm hại, bị bóc lột sức lao động, bị bắt cóc, các mối đe dọa từ tai nạn thương tích Với vốn kiến thức hạn chế và sức khỏe còn yếu của mình, nếu trẻ không có các kỹ năng sống phù hợp thì không thể tránh khỏi được các mối nguy hiểmluôn rình rập trẻ. Như một tác giả nói “giáo dục kỹ năng sống không phải là nói cho trẻ biết thế nào là đúng thế nào là sai”như ta thường làm. Cũng không phải là rao giảng những lời hay ý đẹp để những lời nói đó vào tai nọ ra tai kia. Giáo dục kỹ năng sống là giúp trẻ nâng cao năng lực để tự lựa chọn giữa những giải pháp khác nhau. Quyết định phải xuất phát từ trẻ. Vì thế khi dạy trẻ cô nên đưa những nội dung hết sức gần gũi với cuộc sống hàng ngày. Nội dung xuất phát từ chính nhu cầu và kinh nghiệm của trẻ. Trẻ cần có điều kiện để cọ xát. Các ý kiến khác nhau, trao đổi kinh nghiệm thực hành áp dụng. Nhiều phương pháp được áp dụng để đem lại những điều kiện trên như sinh hoạt hay thảo luận theo nhóm, theo cặp, đóng vai, phân tích tình huống, tranh luận trò chơi huy động tối đa nghe, nhìn, vận động. Ví dụ: như khi học về môi trường có thể cho trẻ đi thăm quan, tham gia nhặt rác làm sạch sân trường, đường phố, khi học về an toàn giao thông có thể tổ chức cho trẻ chơi những trò chơi về luật đi đường quan sát tình hình giao thông rồi nhận xét. Giáo dục kỹ năng sống phải được đo bằng sự vận dụng những kỹ năng đó vào trong cuộc sống hằng ngày như: tự tin trong giao tiếp, kỹ năng giải quyết các vấn đề, kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng hợp tác chia sẻ... Giáo dục kỹ năng sống nhằm giúp trẻ phát triển hài hoà, toàn diện về nhân cách, để cung cấp cho trẻ những kiến thức cần thiết về kỹ năng sống để các con sống sao cho lành mạnh và có ý nghĩa. Giúp các con biết được những điều nên làm và không nên làm, biến những kiến thức về kỹ năng sống được cung cấp thành hành động cụ thể trong quá trình hoạt động thực tiễn vớí bản thân, với người khác, với xã hội, ứng phó với nhiều tình huống, học cách giao 3
4. tiếp, ứng xử với mọi người, giải quyết mâu thuẫn trong mối quan hệ và thể hiện bản thân một cách tích cực. Vì vậy, nhiệm vụ của giáo viên mầm non là phải rèn kỹ năng sống cho trẻ mầm non nói chung và trẻ 5 - 6 tuổi nói riêng để tạo mọi tiềm năng tốt nhất giúp trẻ học tập tốt ở tiểu học và bước vào cuộc sống tự tin hơn, thực hiện đúng các chuẩn mực văn hoá xã hội đạt hiệu quả cao hơn nhất là đối với các trẻ em ở vùng nông thôn. Cuộc sống của các con còn gặp nhiều khó khăn, nhận thức của các bậc phụ huynh còn nhiều hạn chế, để các con phát triển toàn diện hơn thì vấn đề rèn kỹ năng sống cho các con là vô cùng cần thiết. Là một giáo viên yêu nghề mến trẻ bản thân tôi xác định được mục đích, ý nghĩa, tầm quan trọng của việc dạy kỹ năng sống cho trẻ mầm non và tìm ra các giải pháp hữu ích nhất cho hoạt động giáo dục này. 7.1.2. Thực trạng của việc một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non * Đặc điểm tình hình chung Năm học 2019 - 2020 tôi được phân công chủ nhiệm nhóm lớp 5 - 6 tuổi với số trẻ là 33 cháu, trong đó 15 cháu nữ và 18 cháu nam, tất cả đều đã qua lớp mẫu giáo nhỡ nên đã có một số kỹ năng cơ bản. Đa số trẻ ngoan ngoãn, mạnh dạn, hồn nhiên, đạt yêu cầu về phát triển thể chất, phát triển nhận thức, phát triển ngôn ngữ, và tình cảm xã hội, cảm thụ cái hay cái đẹp trong cuộc sống xung quanh trẻ. * Thuận lợi. Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm chỉ đạo nâng cao chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục nói chung và giáo dục kỹ năng sống cho trẻ nói riêng; đồng thời chú trọng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên trong trường. Ngoài ra trường còn đầu tư rất nhiều về cơ sở vật chất tạo điều điện cho trẻ có được không gian hoạt động an toàn, đủ đồ dùng đồ chơi cần thiết trong các hoạt động 4
5. giáo dục và hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho trẻ. Trẻ khoẻ mạnh và rất hào hứng, sôi nổi với các hoạt động do cô tổ chức, lĩnh hội nhanh các kiến thức khi cô giáo truyền đạt. Phụ huynh luôn quan tâm đến trẻ, tích cực tham gia vào các hoạt động của nhà trường, của nhóm lớp. Giáo viên có trình độ chuyên môn trên chuẩn, được tập huấn về nội dung dạy kỹ năng sống cho trẻ mầm non do Phòng giáo dục tổ chức và qua các buổi bồi dưỡng chuyên môn tại trường. Tài liệu hướng dẫn sử dụng bộ chuẩn phát triển trẻ 5 tuổi có chỉ số, hướng dẫn cách đánh giá trẻ rõ ràng và cụ thể nên việc dạy trẻ các kỹ năng và đánh giá kết quả trên trẻ rất thuận lợi, chính xác, từ đó biết trẻ nào đạt được và chưa đạt được để tiếp tục rèn trẻ vào các chủ đề tiếp theo. * Khó khăn. Chưa có nhiều tài liệu sách báo về việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ để giáo viên nghiên cứu, tham khảo. Trẻ được bố mẹ nuông chiều nên chưa có những kỹ năng sống cần thiết phù hợp theo độ tuổi. Một số trẻ quá nhút nhát nên không tự tin khi tham gia vào các hoạt động ,một số trẻ lại quá hiếu động nên khi hoạt động chưa chú ý vào sự hướng dẫn của cô, kỹ năng sống của trẻ còn nhiều hạn chế. Sự quan tâm của mỗi gia đình dành cho trẻ là có sự khác biệt, 100% phụ huynh là nông thôn. Một số phụ huynh đi làm ăn xa để trẻ ở nhà với các anh, chị hoặc ông bà đã già, thời gian phụ huynh quan tâm đến trẻ còn ít, không dành thời gian trò chuyện để tìm hiểu tâm tư nguyện vọng của trẻ để giáo dục trẻ mà chỉ biết chiều theo mọi đòi hỏi của trẻ, trẻ được đáp ứng quá đầy đủ về nhu cầu trẻ cần. Ví dụ: trẻ chỉ cần đòi mua đồ dùng nào đó là được đáp ứng ngay mà không biết điều đó có phù hợp với hoàn cảnh kinh tế của bố mẹ hay không, khi được nhận món đồ chơi đó trẻ cũng 5
6. không biết cảm ơn bố mẹ .Đây cũng là một trong những nguyên nhân làm cho trẻ thiếu kỹ năng sống. Với những khó khăn như thế tôi phải dần dần khắc phục, sửa đổi và dạy kỹ năng sống cho trẻ theo mục tiêu của chương trình giáo dục đã đề ra để chuẩn bị tốt cho trẻ trước khi bước vào trường phổ thông. Mặc dù nhà trường đã hỗ trợ và đầu tư, tuy nhiên kinh phí trong việc tổ chức một số các hoạt động ngoại khoá vào các ngày lễ, ngày tết nhằm dạy kỹ năng sống cho trẻ còn hạn chế và chưa thường xuyên. * Kết quả khảo sát ban đầu. Kỹ năng sống của trẻ trong lớp tôi không đồng đều. Một số trẻ ngoan ngoãn và nhanh trí thì có nhiều kỹ năng cơ bản tốt, với sự hướng dẫn, động viên của cô giáo trẻ luôn biết phát huy những kỹ năng tốt đó. Ngược lại, một số trẻ nhận thức còn chậmhay đùa nghịch nên kết quả dạy kỹ năng sống của cô trên trẻ đó đạt kết quả còn chưa cao. Vì thế nên hàng ngày tôi thường xuyên thực hiện lồng ghép nội dung dạy kỹ năng sống cho trẻ vào các hoạt động trong ngày, đã đưa các chỉ số phát triển trẻ 5 tuổi vào mục tiêu của chủ đề để rèn một số kỹ năng qua các chỉ số đó nhưng việc giáo viên đưa và lồng ghép như vậy để dạy trẻ còn việc trẻ khi về nhà việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ từ phụ huynh lại là một vấn đề khác. Qua khảo sát từ phụ huynh cho thấy, có một số ít trẻ khi ở lớp thì thực hiện các kỹ năng sống tốt do trẻ rất nghe lời cô giáo nhưng khi về nhà được bố mẹ và người thân nuông chiều thì trẻ lại không thực hiện một số kỹ năng sống mà luôn phụ thuộc vào người khác( vd: Vào buổi sáng hàng ngày tôi có quan sát và để ý một số trẻ khi đến lớp đòi bố, mẹ mua đồ ăn ngoài cổng trường trẻ có thể đòi bất kỳ một thứ mà trẻ thích đến khi không được liền lăn ra khóc và đòi bằng được mới chịu vào lớp ) Kết quả khảo sát đầu năm của 33 trẻ tại lớp 5 tuổi A3: 6
7. Xếp loại Tên kỹ năng Tốt Khá Đạt - Kỹ năng giao tiếp mạnh dạn, tự 11/33= 33% 15/33= 46% 7/33 = 21% tin đứng trước đám đông - Kỹ năng khám phá thế giới xung 10 /33= 30% 12/33 = 37% 11/33 = 33% quanh - Kỹ năng tự chăm sóc bản thân 10/33 = 30% 11/33 = 33% 12/33 = 36 - Kỹ năng tự bảo vệ 8/33 = 24% 10/33 = 30% 13 /33= 40% - Kỹ năng làm việc nhóm 10/33 = 30% 10/33 = 30% 13/33%=40 - Kỹ năng bảo vệ môi trường tham 8/33 = 24% 8/33= 24% 15/33 = 46% gia giao thông an toàn Qua việc khảo sát thực tế trẻ đạt kết quả như trên nên tôi đã đưa ra “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non” như sau: Biện pháp 1: Xây dựng môi trường gần gũi, thân thiện với trẻ Đối với bậc học mầm non thì "trường là nhà, cô là mẹ". Vì vậy, tạo môi trường mẫu mực xung quanh trẻ là rất cần thiết: phải có môi trường sư phạm tốt, môi trường xanh – sạch – đẹp - thân thiện. Bản thân giáo viên luôn gương mẫu về mọi mặt, nhất là trước mặt trẻ như: cách ăn mặc, cử chỉ, lời nói, tác phong phải nhẹ nhàng đúng mực để trẻ noi theo. Ví dụ: Khi đến lớp giáo viên cần phải đầu tóc gọn gàng, quần áo chỉnh tề, không mặc quần áo, váy quá ngắn đến lớp, khi giao tiếp với trẻ, với đồng nghiệp phải xưng hô đúng mực không dùng những lời nói thô tục trước mặt trẻ và đồng nghiệp. Ngoài ra, lớp học là nơi mà trẻ được tiếp xúc nhiều hàng ngày có tác động tích cực đến kỹ năng sống của trẻ nên tôi sắp xếp và trang trí lớp sao cho phù hợp, đẹp mắt, hấp dẫn lôi cuốn trẻ và làm những đồ dùng, đồ chơi thật gần gũi, quen thuộc phù hợp với chủ đề. Thông qua việc sắp xếp tạo môi trường gần gũi và thân thiện với trẻ.. Biện pháp 2: Rèn một số kỹ năng sống cho trẻ thông qua các hoạt hàng ngày. Hàng ngày trên lớp để trẻ có kỹ năng sống tốt tôi thường rèn cho trẻ một số kỹ 7
8. năng sau. + Kỹ năng tự tin trong giao tiếp: Đầu năm học một số trẻ lớp tôi rất nhút nhát chưa tự tin trong giao tiếp. Vì thế việc để trẻ tự tin mạnh dạn trong giao tiếp, tôi đã thường xuyên trò chuyện với trẻ một cách gần gũi và thân thiện. Tạo môi trường giao tiếp gần gũi, thân thiện và giúp cho trẻ có cảm giác thoải mái. Trong tất cả mọi hoạt động tôi luôn dùng nhiều trò chơi,câu đố để kích thích trẻ tham gia, qua đó giúp trẻ giao tiếp được tự tin hơn. Ví dụ: Trong lớp tôi có cháu Ngân rất ít nói, nhút nhát. Vì thế mà vào giờ đón trả trẻ tôi thường trò chuyện với cháu nhiều hơn hay trong các giờ học tôi thường xuyên gọi trẻ trả lời và cho cháu chơi cùng một số trẻ mạnh dạn trong lớp để trẻ tự tin hơn trong giao tiếp. (Hình ảnh trẻ tự tin thể hiện năng khiếu của mình) + Kỹ năng tự chăm sóc bản thân, gấp quần áo, rèn vệ sinh cá nhân và tự cất đồ dùng đúng nơi quy định. Việc học cách tự chăm sóc bản thân mình là một phần quan trọng trong quá trình phát triển nhân cách và nhận thức của trẻ. Vì vậy tôi luôn theo sát từng hoạt động của trẻ để khuyến khích, uốn nắn và chỉ dạy cho trẻ. Hàng ngày khi trẻ đến lớp 8
9. tôi thường xuyên nhắc nhở trẻ biết cất đồ dùng cá nhân đúng nơi quy định trong giờ học khi cô giáo gọi trả lời trẻ biết giơ tay xin phép để trả lời. Đến giờ ăn trẻ biết tự kê xếp bàn ghế, rửa tay, rửa mặt trước khi ăn, trong khi ăn trẻ không nói chuyện không làm rơi vãi cơm, ăn hết xuất, khi ăn xong biết cất bát thìa vào rổ và cất bàn ghế rửa tay rửa miệng. Để có cảm giác thoải mái khi đi ngủ vào mùa đông tôi cho trẻ tự cởi áo khoác, rồi dạy trẻ cách gấp áo gọn gàng để lên bàn, sau đó lấy gối của mình để đi ngủ. Ngoài ra vào các buổi chiều thứ 2,4,6 hàng tuần tôi thường dạy cho trẻ lớp tôi các kỹ năng vệ sinh cá nhân như rửa tay, rửa mặt, đánh răng để trẻ có ý thức tự vệ sinh cá nhân cho mình mà không cần người lớn phải nhắc nhở. Qua một thời gian rèn cho trẻ như vậy thì các bé lớp tôi đều có kỹ năng tự chăm sóc bản thân và biết cất đồ dùng đúng nơi quy định. (Hình ảnh trẻ gấp áo) + Kỹ năng tự bảo vệ. Khi mà xã hội ngày càng hiện đại thì chất lượng cuộc sống của con người ngày càng được nâng cao, nhưng cũng kéo theo nhiều mặt trái. Do trẻ chưa được cung cấp những kỹ năng sống nên có nhiều nguy cơ nguy hiểm thường xảy ra với trẻ như: bị bắt cóc, bị lạm dụng tình dục, đuối nước, cháy bỏng . Để tránh được những nguy cơ này tôi thường dạy trẻ đề phòng những khu vực nước sâu, không nên đi sát mép 9
10. ngoài bờ ao tránh trơn trượt, đặc biệt không theo người lạ dù người đó có cho con đồ chơi hay bánh, kẹo, hay hứa đưa con về với bố mẹ. Vào giờ hoạt động góc tôi thường xuyên cho trẻ chơi các trò chơi phân biệt hình ảnh đúng sai, quan sát tranh để trẻ thấy được những mối nguy hiểm và dạy trẻ biết tránh xa những mối nguy hiểm đó. + Kỹ năng làm việc theo nhóm. Làm việc theo nhóm là một trong những phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của người học và rất hiệu quả. Trong lớp mỗi khi giao nhiệm vụ cho trẻ tôi thường chia các con thành nhiều nhóm, mỗi nhóm được phân công giải quyết một công việc cụ thể để hướng tới một nội dung công việc chung . Ví dụ : Tôi tổ chức cho trẻ vệ sinh, sắp xếp đồ dùng, đồ chơi trong lớp. Tôi chia lớp thành 3 tổ và phân công cụ thể: Tổ gà trống: Vệ sinh sắp xếp đồ dùng đồ chơi ở góc xây dựng. Tổ thỏ nâu: Vệ sinh sắp xếp ở góc phân vai và sắp xếp ở góc chơi học tập. Tổ thỏ trắng sẽ vệ sinh ở góc thiên nhiên. Tôi đặt ra một số câu hỏi định hướng trẻ thực hiện nhiệm vụ. Quá trình trẻ thực hiện tôi theo dõi, nhắc nhở và hỗ trợ các nhóm khi cần thiết. Thông qua kỹ năng làm việc theo nhóm, trẻ lớp tôi đã biết hợp tác giúp đỡ nhau khi thực hiện nhiệm vụ mà cô giao. Mỗi buổi thực hiện như vậy tôi sẽ cho trẻ thay đổi vị trí góc và thay đổi nhóm trẻ để tránh sự nhàm chán của trẻ. (Hình ảnh trẻ chơi hoạt động theo nhóm) 10
11. + Kỹ năng bảo vệ môi trường, tham gia giao thông an toàn. Trong các giờ học tôi thường lồng ghép nội dung giáo dục an toàn giao thông cho trẻ như: Tham gia giao thông trên đường đi bộ các con phải đi trên vỉa hè, ngồi trên xe máy phải đội mũ bảo hiểm, ngồi trên ô tô không thò đầu thò tay ra ngoài. Đến ngã tư đường gặp đèn tín hiệu giao thông thì phải làm gì? Khi tổ chức cho trẻ hoạt động ngoài trời không những trẻ được khám phá thế giới xung quanh tôi thường xuyên giáo dục trẻ biết bảo vệ môi trường như không ngắt lá bẻ cành, không khạc nhổ bừa bãi, không vứt rác lung tung biết nhặt bỏ rác đúng nơi quy định biết phân loại rác thải và giáo dục cho trẻ biết nguy cơ của việc ô nhiễm môi trường. Từ đó hình thành cho trẻ kỹ năng giữ gìn và bảo vệ môi trường. +Kỹ năng khám phá thế giới xung quanh. Trong thực tế, khi tổ chức cho trẻ khám phá thế giới xung quanh, giáo viên chỉ chú trọng việc cho trẻ tìm hiểu khám phá những kiến thức về thế giới xung quanh chứ chưa biết rèn kỹ năng sống cho trẻ thông qua hoạt động này. Vì vậy kỹ năng sống của trẻ 5- 6 tuổi còn nhiều hạn chế, trẻ chưa thể hiện sự tự tin, chưa có nề nếp thói quen tốt trong sinh hoạt cũng như trong mọi hành vi. Chính vì vậy để khơi dậy và khích thích khả năng tự khám phá, tính tòi mò, sự ham hiểu biết của trẻ, tạo ra nhiều cơ hội để trẻ hoạt động, tôi cho trẻ quan sát các loại cây ở trường, các con vật nuôi ở nhà. Khi tổ chức hoạt động học tôi cho trẻ nói về những gì mà trẻ quan sát, tìm hiểu được, cho trẻ cùng nhau trao đổi, thảo luận .Tôi đưa ra một số câu hỏi:"Vì sao mọi người phải tưới nước cho cây ?"Hoặc "Vì sao các con vật đó không sống được ?"... Sau đó tôi củng cố và khái quát lại những gì trẻ biết và nhìn thấy. Phát triển kỹ năng khám phá không gian: Tôi cùng trẻ sưu tầm tranh, ảnh trang trí lớp học theo góc, theo chủ đề, luôn tạo không gian mới lạ, hấp dẫn để lôi cuốn trẻ Ví dụ: Chủ đề "giao thông", tôi làm mô hình ngã tư đường phố, cột đèn tín hiệu giao thông, chú cảnh sát và lề đường ...như vậy đã xuất hiện yếu tố mới lạ, hấp dẫn. 11
12. Qua đó giáo dục trẻ tham gia giao thông đúng luật hơn. Khám phá thiên nhiên ở trẻ 5- 6 tuổi là một hoạt động bổ ích và có nhiều niềm vui, giúp trẻ hoà mình vào cuộc sống thiên nhiên, qua đó nó tác động tích cực đến tâm lý, thần kinh và tạo nên môi trường lành mạnh trong nhận thức của trẻ. Ví dụ: Cho trẻ quan sát " Cây khế " lần 1 cách lần 2 một tháng, tôi đặt ra những câu hỏi gợi mở, giúp trẻ phát hiện những điều mới lạ: "Cây khế hôm nay có điều gì khác lạ nào?", trẻ phát hiện ra lần trước quan sát cây khế có rất nhiều hoa và giờ đã ra rất nhiều quả. Việc giúp trẻ khám phá thiên nhiên tôi luôn lồng ghép xây dựng cho trẻ "Ý thức bảo vệ môi trường", bởi vì xây dựng và bảo vệ môi trường là hai yếu tố rất quan trọng. Trước tiên tôi dạy cho trẻ có nhận thức ban đầu về khái niệm môi trường, đặt ra cho trẻ một số câu hỏi đơn giản về môi trường xung quanh, trường, lớp Ví dụ: "Con thích trường mình không? Vì sao? Trường lớp đã sạch đẹp chưa? Để trường, lớp mình sạch đẹp mãi thì con phải làm gì?" Hoặc khi dẫn trẻ đi chơi trong sân trường thấy có nhiều rác, cô hỏi: "Con thấy sân trường sạch chưa? Vì sao? Giờ con phải làm gì?" Như vậy trẻ biết rác nhiều là không sạch và cùng nhau nhặt bỏ vào thùng rác. (Hình ảnh trẻ quan sát góc thiên nhiên) 12
13. Biện pháp 3 : Làm gương, làm mẫu cho trẻ noi theo. Trẻ mầm non thường học các hành vi thông qua việc bắt chước, nhập tâm và qua luyện tập sinh hoạt hằng ngày. Trong lĩnh vực giáo dục kỹ năng sống, người lớn thường làm gương, làm mẫu cho trẻ noi theo. Làm sao để phẩm chất, nhân cách và phương pháp giáo dục hoà quyện mà tác động đến trẻ có hiệu quả nhất. Trẻ em rất dễ bắt chước những cử chỉ, điệu bộ, lời ăn tiếng nói của người lớn. Một cử chỉ thể hiện lòng yêu thương, tôn trọng trẻ sẽ được trẻ ghi nhận và cảm động khiến cho lời dạy bảo của giáo viên có hiệu quả. Trái lại một cử chỉ thể hiện sự ghét bỏ, trẻ sẽ bị trẻ coi thường và căm ghét khiến cho tác động của giáo dục của giáo viên không hiệu quả. Ví dụ: Khi trẻ làm sai một việc gì đó, tôi cần tìm hiểu nguyên nhân vì sao trẻ làm sai, phân tích cho trẻ biết trẻ sai ở điểm nào và cần sửa chữa như thế nào, chứ không nên tức giận và quát mắng. Tôi đến gần trẻ và nói: "Nếu con làm vậy thì cô giáo rất buồn", và yêu cầu trẻ xin lỗi cô. Như vậy lần sau khi bạn trẻ làm sai việc gì, hay bị bạn trêu chọc thì trẻ sẽ biết kiềm chế cảm xúc của mình, không đánh bạn mà nhờ đến sự giúp đỡ của cô. Qua đó trẻ học được kỹ năng nhận trách nhiệm về hành động của trẻ, biết nhận lỗi mà mình gây ra và biết kiềm chế những cảm xúc tiêu cực của bản thân. Biện pháp 4: Thông qua việc tạo tình huống cụ thể : Trước đây, khi dạy trẻ nhận biết một số nguy cơ không an toàn và cách phòng tránh thì giáo viên thường giáo dục trẻ với những lời dặn dò nhắc nhở đơn giản thông qua nội dung các bài thơ, câu chuyện, bài hát có nội dung giáo dục dạy trẻ chứ chưa đưa ra được những tình huống cụ thể để giáo dục trẻ mà cái chính ở đây là trẻ chưa hiểu nếu sự việc xảy ra như vậy thì các con sẽ làm như thế nào với cách giáo dục như vậy tôi thấy chưa hiệu quả, trẻ ghi nhớ một cách thụ động và thường chóng quên. Do đó ngoài việc giáo dục như vậy, tôi đã đưa ra tình huống như sau. “Khi được mẹ cho đi chợ chẳng may bị lạc mẹ các con sẽ phải làm gì?” 13
14. Như chúng ta đã biết xã Tam Hồng chúng tôi là một xã lớn và đặc biệt trong xã có khu vực chợ rất rộng. Vào các buổi thứ bảy và chủ nhật được nghỉ tôi thường thấy phụ huynh đưa trẻ ra chợ sắm đồ. Vì thế khi đến lớp tôi thường hay trò chuyện và hỏi trẻ. Trong trường hợp này tôi sẽ hỏi trẻ nếu chẳng may bị lạc mẹ các con sẽ phải làm như thế nào? Tôi cho trẻ thảo luận và đưa ra các ý kiến của mình sau đó tôi sẽ giáo dục và hướng dẫn trẻ. Nếu chẳng may xảy ra sự việc như vậy, con sẽ không được khóc hay chạy lung tung la hét gọi mẹ mà hãy đến gần người bán hàng, hay các chú bảo vệ nhờ gọi điện thông báo lên loa hoặc sẽ đứng im tại chỗ rồi mẹ sẽ đến tìm con. Tuyệt đối không đi theo người lạ dù người đó có hứa sẽ đưa về với bố mẹ. Vì có thể đó sẽ là kẻ xấu lợi dụng cơ hội đó bắt cóc hoặc làm hại. Hàng ngày trên lớp tôi thường xuyên nhắc nhở trẻ phải nhớ số điện thoại của bố mẹ, người thân để khi gặp tình huống đó trẻ sẽ chủ động nhờ người gọi điện. Đến thời điểm hiện tại thì đa số trẻ lớp tôi đã nhớ được số điện thoại của bố mẹ. Tình huống“Nếu có người lạ cho con quà con sẽ làm như thế nào?” Như chúng ta đã biết trẻ còn nhỏ và rất thích khi được mọi người cho quà trẻ chưa biết tại sao không được nhận. Tôi sẽ giải thích cho trẻ và giúp trẻ cho trẻ hiểu đó là: Tuyệt đối không nhận quà, ăn bánh kẹo của người lạ vì có thể bị người xấu tẩm thuốc mê rồi sẽ làm hại hoặc bắt cóc con đi. Khi gặp trường hợp này bé nên nói “ Cháu cám ơn” và tránh xa những người lạ mặt ấy. Hoặc tình huống “Nếu bé thấy có khói, hoặc cháy ở đâu đó bé sẽ phải làm thế nào?” Qua tình huống này tôi dạy trẻ : Khi thấy có khói hoặc cháy ở đâu, trước hết tôi sẽ đưa ra các câu hỏi để tìm hiểu hướng giải quyết của mỗi trẻ. Sau đó tôi sẽ giải thích cho trẻ hiểu và biết cách xử lý.Trước hết các con phải chạy xa chỗ cháy. Hãy hét to để báo với người nhà và 14
15. những người xung quanh có thể nghe thấy. Nếu không có người ở nhà thì chạy báo cho hàng xóm. Biện pháp 5: Khen ngợi, động viên trẻ kịp thời: Trong quá trình giáo dục kỹ năng sống cho trẻ cần biết khen, chê đúng lúc, đúng mức. Khi trẻ thể hiện một việc làm đúng cần phải khen ngay bằng những lời khen hay, những biểu dương tích cực, những món quà nhỏ mang ý nghĩa tinh thần nhằm khuyến khích và củng cố những kỹ năng đó. Ví dụ: cho trẻ đi tham quan, xem phim sẽ xảy ra các tình huống, trẻ biết chào hỏi người lớn, biết nhường chỗ, nhường đường cho cụ già, em nhỏ, biết cảm ơn khi người khác cho mình, biết trật tự và biết lắng nghe khi người khác nói...Khi về lớp, tôi kể cho trẻ nghe về các câu chuyện có liên quan đến nội dung trong thời gian hoạt động đó và hỏi trẻ: "Các con cho cô biết những hành động đó được khen hay bị chê ? Theo cô những hành động như vậy rất tốt? Các con học tập bạn đó ở điểm nào?" Sau đó tôi nêu gương bạn tốt trong lớp cho trẻ biết và tổ chức khen ngợi và tặng quà cho trẻ, nhằm khuyến khích và củng cố nhân rộng kỹ năng đó. Biện pháp 6: Rèn kỹ năng sống cho trẻ ỏ mọi lúc mọi nơi. Trẻ 5- 6 tuổi là lứa tuổi bắt đầu hình thành ý thức mạnh mẽ, những tác động xung quanh trẻ ở mọi lúc mọi nơi đều có mặt tích cực. Vì vậy tôi luôn chú ý quan tâm để rèn cho trẻ có hành vi, thái độ, cử chỉ, lời nói và hành động đúng. Ví dụ: Giờ trả trẻ, tôi luôn niềm nở ân cần với trẻ, để tạo ra không khí vui tươi phấn khởi, nhắc trẻ lấy đúng đồ của mình và ra về phải biết chào cô.Bên cạnh đó, trong các hoạt động học, tôi khuyến khích trẻ tự lấy và cất đồ dùng, đồ chơi; qua đó hình thành ở trẻ có kỹ năng tự phục vụ.Ngoài ra, tôi luôn tạo mọi điều kiện cho trẻ xây dựng các mối quan hệ tích cực với bạn bè và người lớn, thể hiện sự hợp tác với bạn bè và tôn trọng mọi người xung quanh. Trong giờ hoạt động góc khi trẻ về các góc chơi, trẻ thể hiện các vai chơi, đồng thời bắt đầu thể hiện các hành động chơi. Đây là lúc giáo viên cần quan sát để điều 15
16. chỉnh các hành động chơi của trẻ đúng theo chuẩn mực đạo đức quy định. Ví dụ: Vai bán hàng phải niềm nở cở mở chào khách xem họ cần mua những thứ gì và với giá tiền bao nhiều, tiền thừa phải trả lại cho khách. Có thể nói rằng các hoạt động, hành động của trẻ ở mọi lúc mọi nơi có được nề nếp, thói quen tốt, biết thể hiện đúng các hành vi theo chuẩn mực, có tác động và ảnh hướng rất lớn đến mỗi cá nhân trẻ, góp phần hình thành nhân cách của trẻ và sẽ giúp trẻ 5- 6 tuổi có kỹ năng sống tốt sau này. Biện pháp 7: Phối hợp với phụ huynh trong việc hình thành kỹ năng sống cho trẻ. Phụ huynh là cầu nối giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Làm tốt công tác phối với phụ huynh là một yếu tố quan trọng trong việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5- 6 tuổi. Bên cạnh việc dạy trẻ ở trường, tôi cũng thường xuyên trao đổi với phụ huynh để cùng phối hợp dạy kỹ năng sống cho trẻ. Việc dạy trẻ những kỹ năng đó phải là một quá trình. Nhiều phụ huynh cho rằng con mình còn quá bé để hiểu được những điều đó cũng như nghĩ rằng trẻ còn nhỏ vẫn được sống trong sự bao bọc, bảo vệ tuyệt đối của bố mẹ. Nhưng trên thực tế, không phải lúc nào cha mẹ cũng ở bên con khi có tình huống xấu xảy ra. Thời gian gần đây, có nhiều trẻ em bị lạm dụng, xâm hạm mà thủ phạm lại chính là người thân quen của trẻ. Vì vậy giáo viên và phụ huynh cần khéo léo dạy trẻ cách giữ gìn và bảo vệ các cơ quan, bộ phận trên cơ thể. Dạy trẻ một số cách phản kháng và bảo vệ bản thân. Không những thế, tôi luôn vận động phụ huynh tham gia vào các hoạt động ngoại khoá, các buổi chuyên đề...Qua đó phụ huynh thấy được việc ngoài dạy kiến thức giáo viên rất chú trọng tới kỹ năng sống của trẻ, từ đó tạo thêm mối quan hệ chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường. Tóm lại, để rèn kỹ năng sống cho trẻ 5- 6 tuổi, đặc biệt là trẻ thuộc vùng nông 16
17. thôn việc giúp trẻ phát triển toàn diện thì giáo viên cần phải biết phối hợp chặt chẽ với phụ huynh, cùng với phụ huynh tạo được nền tảng vững chắc, kịp thời sửa chữa những gì trẻ bị va chạm, lệch lạc trong cuộc sống, để sau này trẻ là người con ngoan, học trò tốt, người công dân có ích cho xã hội. Với những việc làm trên, tôi thấy đa số phụ huynh hưởng ứng, ủng hộ và tin tưởng vào những gì mà tôi đã rèn cho trẻ 5- 6 tuổi những kỹ năng sống thích hợp. 7.2.Về khả năng áp dụng của sáng kiến: Các biện pháp đã được áp dụng đối với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại trường mầm non Tam Hồng – Huyện Yên Lạc – Tỉnh Vĩnh Phúc“Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non” như sau. 8. Những thông tin cần được bảo mật: Không có 9. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Các tài liệu, học liệu liên quan đến đề tài giáo viên và cho trẻ tham khảo Về cơ sở vật chất: Lớp học, đồ dùng, đồ chơi; băng đĩa; máy tính; máy chiếu, đồ dùng trực quan, tranh ảnh, mô hình vật thật. 10. Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả: Sau quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài, qua các tiết dạy trực tiếp trên lớp, trẻ lớp tôi rất hào hứng tham gia hoạt động học tập. Trẻ rất thích tham gia các hoạt động cùng cô, đa số trẻ đã có kỹ năng tự phục vụ bản thân như tự gấp quần áo của mình, cất đồ dùng cá nhân đúng nơi quy định, khi chơi đồ chơi xong biết cất xếp gọn gàng, trẻ biết bảo vệ môi trường khi ăn quà bánh, uống sữa trẻ đã rất có ý thức bỏ rác đúng nơi quy định và biết về luật khi tham gia giao thông.....trẻ đã mạnh dạn hơn nhiều so với trước đây. Để thấy rõ kết quả này tôi đã lập biểu bảng so sánh để khảo sát 33 trẻ trong thời gian đến ngày 10/06/2020 tôi thấy kết quả đã đạt được như sau Xếp loại Tên kỹ năng Tốt Khá Đạt Chưa đạt 17
18. - Kỹ năng giao tiếp mạnh dạn, tự 30/33= 91% 3/33= 9% 0 0 tin đứng trước đám đông. - Kỹ năng khám phá thế giới xung 27/33= 82% 6/33=18% 0 0 quanh - Kỹ năng tự phục vụ và chăm sóc 29/33= 88% 4/33=12% 0 0 bản thân - Kỹ năng tự bảo vệ 29/33= 88% 4/33=12% 0 0 - Kỹ năng làm việc nhóm 31/33= 94% 2/33=6% 0 0 - Kỹ năng bảo vệ môi trường tham 30/33= 91% 3/33=12% 0 0 gia giao thông an toàn Qua việc khảo sát trong hai lần, lần một vào tháng 9, lần hai vào tháng 6 đã cho thấy tỉ lệ đạt khá, tốt rất cao. Trẻ hứng thú tham gia vào các hoạt động mạnh dạn tự tin hơn rất nhiều. * Đối với cha mẹ trẻ: Phụ huynh đã chú trọng hơn đến việc dạy kỹ năng sống cho trẻ ở nhà. Hiểu hơn rất nhiều về tầm quan trọng của việc dạy kỹ năng sống cho trẻ thường xuyên trao đổi với giáo viên về việc dạy kỹ năng sống cho trẻ. *Về giáo viên: Bản thân đã chú trọng hơn đến vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi. Thường xuyên lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ thông qua các hoạt động hàng ngày của trẻ ở lớp. 10.1. Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến của tác giả. 18
19. Sau mộtthời gian nghiên cứu và thử nghiệm đề tài “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non”. Đã được áp dụng trong nhà trường và đạt hiệu quả cao cho việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ của giáo viên. Các biện pháp đưa ra cũng gần gũi và dễ áp dụng. Giáoviên và phụ huynhnhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của việc rèn kỹ năng sống cho trẻ trong giai đoạn hiện nay, từ đó giúp giáo viên có ý thức tự học, tự bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ của bản thân đáp ứng với nhu cầu đòi hỏi của ngành trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Giúp giáo viên biết cách xây dựng kế hoạch cụ thể phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ, sưu tầm đầy đủ tài liệu có hướng dẫn để giáo viên dễ dàng học tập. 10.2. Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến của tổ chức, cá nhân Đề tài “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non” đưa ra có tính mới, sáng tạo, thực tế, phù hợp với khả năng nhận thức của giáo viên và tình hình thực tế tại trẻ 5 – 6 tuổi trường mầm non Tam Hồng. Các giải pháp đưa ra dễ hiểu, dễ vận dụng trong thực tế và đạt được hiệu quả cao như: Bản thân tôi đã nhận thức rõ tầm quan trọng của giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non. Hàng ngày giáo dục mọi lúc mọi nơi nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ, tham gia học tập các lớp bồi dưỡng thường xuyên theo qui định với tinh thần tự giác, có ý thức học tập, thể hiện qua kết quả kiểm tra, dự giờ của ban giám hiệu, đánh giá chất lượng giáo viên đã giáo dục kỹ năng sống cho trẻ. 11. Danh sách những tổ chức, cá nhân đã tham gia áp dụng thử sáng kiến Số Tên tổ chức/ cá Phạm vi/ lĩnh vực áp dụng sáng Địa chỉ TT nhân kiến “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng Trường mầm non 1 Lớp 5 tuổi A3 sống cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm Tam Hồng non” 19
20. Trên đây là “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non” mà bản thân tôi đã áp dụng cho trẻ lớp 5 tuổi A3 và đã thu được một số thành công nhất định. Xong cũng chưa thể tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp bổ xung ý kiến của các cấp lãnh đạo, các bạn đồng nghiệp để sáng kiến kinh nghiệm của tôi có nhiều biện pháp hay và ngày càng hoàn thiện hơn. Xin trân thành cám ơn! Tam Hồng, ngày . tháng 6 năm 2020 Tam Hồng, ngày 10 tháng 6 năm 2020 HIỆU TRƯỞNG TÁC GIẢ SÁNG KIẾN Phạm Thị Thúy 20