Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24-36 tháng tuổi

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24-36 tháng tuổi

1. PHẦN I. MỞ ĐẦU Lý do chọn biện pháp Từ xưa, ông cha ta thường nói “Trẻ lên ba cả nhà học nói” như là một lời nhắc nhở đầy ân tình đến mỗi gia đình, mỗi bậc cha mẹ cần dạy con từ nhỏ, gia đình cần chú ý đến những lời ăn tiếng nói. Đồng thời cũng là thực tế của những gia đình có con nhỏ luôn tích cực giao tiếp, trò chuyện, học nói, luyện nói cùng con để giúp trẻ phát triển vốn từ ngữ và kích thích khả năng nói ở trẻ từ đó vốn từ cũng như khả năng nói của trẻ sẽ tăng lên theo thời gian. Chính vì vậy ngôn ngữ có vai trò rất quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ, cũng như quá trình giúp trẻ khôn lớn và trưởng thành. Nhờ có ngôn ngữ mà trẻ có thể bày tỏ, thể hiện, trao đổi và giao tiếp cùng bạn bè trong quá trình học tập, vui chơi và diễn đạt nhu cầu mong muốn của bản thân. Khi một đứa trẻ có vốn từ phong phú và khả năng sử dụng ngôn ngữ linh hoạt sáng tạo, khéo léo thì sẽ rất tự tin chủ động, tích cực trong việc tương tác với môi trường xung quanh. Với độ tuổi nhà trẻ, thì đây là lứa tuổi lần đầu tiên đến trường, lầnđầu được học tập trong một môi trường giáo dục có tính hệ thống,trẻ được tiếp thu và làm quen những kiến thức ban đầu làm nền tảng cho những lớp tiếp theo,tôi nhận thấy việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ gặp rất nhiều khó khăn, đa phần trẻ chưa nói được, còn nói ngọng, nói lắp, chưa rõ và tròn câu, trẻ chưa biết bàytỏ nhu cầu mong muốn bằng lời nói. Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ hiện naygặp rất nhiều khó khăn về kỹ năng nói, nó ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển toàn diện cho trẻ. Vì vậy để phát triển ngôn ngữ cho trẻ nhà trẻ đây là mộttrong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng đòi hỏi người giáo viên cần có những giải pháp hay, hấp dẫn nhằm thu hút trẻ vào các hoạt động, các biện pháp cần cóhệ thống và mang tính khoa học, phù hợp cho trẻ nhằm mục đích giúp trẻ phát triển vốn từ, nói đủ câu. Chính vì những lý do đó mà tôi đã chọn “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24 - 36 tháng tuổi” nhằm góp phần phát triển tốt về ngôn ngữ cho trẻ. PHẦN II. NỘI DUNG I. Đánh giá thực trạng Năm học 2023-2024 tôi được nhà trường phân công giảng dạy lớp trẻ 24- 36 tháng tuổi Trường Mầm Non Bình Minh. Lớp học được xây dựng khá rộng rãi, thoáng mát, với tổng số 26 trẻ/2 giáo viên (Trong đó có 13 trẻ nam, 13 trẻ nữ). Qua tìm hiểu thực tế tôi thấy được tình hình của lớp mình có những thuận lợi và khó khăn như sau. 1. Thuận lợi Nhà trường luôn quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị học liệu, thường xuyêndự giờ, hỗ trợ chuyên môn cho giáo viên. Phòng học rộng rãi đảm bảo diện tích, phân bố các góc thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ Một số trẻ đã biết nói, nhanh nhẹn và rất thích tham gia vào các hoạt động, đặc biệt hoạt động nhận biết tập nói. Lớp có 2 giáo viên đạt trình độ trên chuẩn, có chuyên môn vững vàng, phối hợp tốt với nhau trong việc chăm sóc giáo dục trẻ, luôn yêu nghề mến trẻ,
2. 2 có trách nhiệm trong việc thực hiện các nhiệm vụđược giao. Đa số trẻ của lớp có sức khỏe tốt. 2. Khó khăn Nhiều trẻ có vốn từ còn ít, phát âm chưa rõ ràng, nói chưa tròn câu ảnh hưởng đến việc tổ chức các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ hằng ngày. Trẻ chưa có nề nếp, còn tùy tiện làm theo ý trẻ. Khả năng tự tìm tòi, khám phá của trẻ còn hạn chế, trẻ chưa chủđộng, tích cực tham gia các hoạt động khi được cô giao nhiệm vụ. Nhiều phụ huynh còn xem nhẹ việc học của trẻ, chỉ quan tâm đếnviệc chăm sóc nuôi dưỡng trẻ. 3. Kết quả khảo sát trước khi áp dụng biện pháp (Tháng 9/2023) Tổng Mức độ đạt Mức độ chưa đạt TT Nội dung khảo sát số trẻ Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ 1 Vốn từ 26 10/26 38,5% 16/26 61,5% 2 Trẻ nói rõ lời 26 12/26 46,2% 14/26 53,8% Khả năng nói trọn câu 5-7 3 26 7/26 27% 19/26 73% tiếng Qua khảo sát thực tế của lớp, tôi nhận thấy rằng ngôn ngữ của trẻ còn nhiều hạn chế. Khi trẻ nói hầu hết toàn bớt âm trong các từ, giao tiếp không đủ câu cho nên nhiều khi giáo viên không hiểu trẻ đang nói về cái gì? Trẻ chỉ biết chỉ tay vào những thứ mình cần. Hoặc khi chào cô đến lớp củng như khi ra về trẻ chỉ biết khoanh tay lại và cúi đầu xuống, ậm ự trong miệng chứ không nói rõ được từ nào, một số cháu nói được thì nóichưa rõ lời, chưa đủ ý. Vì vậy để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ có hiệu quảtôi đã áp dụng các biện pháp sau : II. Các biện pháp thực hiện Biện pháp 1: Tạo môi trường lớp học Môi trường học tập đối với độ tuổi nhà trẻ có ảnh hưởng rất lớn đối với sự phát triển ngôn ngữ của trẻ, bởi môi trường là điều kiện tốt để phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Nhìn vào các tranh ảnh, con vật, cây cối, hoa lá sẽ kích thích trẻ nói và phát âm. Do đó, tôi đã bố trí các góc chơi, mảng tường phù hợp để xây dựng môi trường học tập cho trẻ. Ở các góc chơi, tôi luôn bố trí và sắp xếp các góc một cách khoa học. Trong các góc chơi tôi luôn bố trí các đồ dùng, đồ chơi có màu sắc sặc sỡ, hướng đến các màu chủ đạo, đặc biệt tôi luôn tận dụng nguyên liệu sẵn có trong địa phương để trẻ hoạt động và trẻ rất thích thú với những nguyên vật liệu đó. Đồ dùng ồđ chơi đảm bảo an toàn cho trẻ, kích thước của các đồ dùng, ồđ chơi phù hợp với độ tuổi, nhẹ và dễ thao tác khi trẻ hoạt động. Ở các góc khi chơi, bản thân tôi luôn quan sát, tương tác với trẻ, tôi luôn đặt những câu hỏi để trẻ trả lời, sửa sai và cho trẻ nói lại cho đúng, khi chơi trẻ trò chuyện cùng bạn, thao tác và nói với đồ chơi khi chơi. Qua đó trẻ rèn luyện cách phát âm chuẩn xác và ý nghĩa của câu từ, giúp trẻ thu lượm được nhiều từ mới, đồng thời khi trẻ nói chuyện hoặc trả lời câu hỏi sẽ giúp trẻ phát triển được ngôn ngữ mạch lạc, tự tin khi giao tiếp.
3. 3 Biện pháp 2: Phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động chơi tập có chủ đích * Thông qua hoạt động dạy trẻ nhận biết tập nói Hoạt động chơi tập có chủ đích là hoạt động mang lại hiệu quả cao nhất để dạy trẻ tập nói nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Để tổ chức hoạt động này có hiệu quả, trước khi vào giờ họccô chuẩn bị đồ dùng trực quan đẹp, hấp dẫn để gây hứng thú cho trẻ, bên cạnh đó cô phải chuẩn bị một hệ thống câu hỏirõ ràng, ngắn gọn để đàm thoại với trẻ, khuyến khích trẻ trả lời. Trong quá trình tổ chức hoạt động, giáo viên dễ dàng phát hiện nhữngtrẻ chậm nói, nói chưa rõ lời để có phương pháp tác động tích cực, hiệu quả nhất. Mặt khác trẻ thường “Học bằng chơi, chơi mà học”, vì thế khi thiết kế các nội dung dạy trẻtôi thường thiết kế các trò chơi, nên trẻ tham gia hứng thú, tích cực hơn, đạt hiệu quả cao. Ví dụ, với đề tài: Dạy trẻhận n biết quả bóng Nhận biết quả bóng: Tôi cho trẻ chơi “Bóng tròn to”, sau đó tôi trò chuyện dẫn dắt trẻ vào bài. Khi tổ chức hoạt động, tôi cho trẻ chơi với bóng và hỏi trẻ + Đây là đồ chơi gì? + Qủa bóng màu gì? + Quả bóng dùng để làm gì? Trong khi trẻ trả lời tôi luôn lắng nghe và sửa sai cho trẻ. Nếu trẻ trả lời sai, tôi nói lại cho trẻ nghe, để trẻ tập nói theo. Tăng cường cho cá nhân tập nói nói nhiều lần để tập cho trẻ nói rõ lời, trọn câu đồng thời giúp trẻ hiểu và khắc sâu hơn về nghĩa của từ. Qua đó phát hiện những trẻ còn nhút nhát, chưa chịu tập nói để có biện pháp bồi dưỡng cho trẻ nhằm đạt được mục tiêu đềra. Bên cạnh đó, thông qua hoạt động nhận biết tập nói giúp trẻ cảm thấy thích thú khi chơi với đồdùng, đồ chơi, hình thành cảm xúc tích cực cho trẻ. Ngoài ra, trong giờ hoạt động học có chủ đích, tôi thường thiết kế trò chơi nhằm luyện nói cho trẻ, phát triển thêm vốn từ và nói trọncâu. Trò chơi là phương tiện để củng cố và tích luỹ được nhiều vốn từ, từ đó trẻ biết sử dụng số vốn từ một cách thành thạo. Ví dụ: Khi dạy bài nhận biết tập nói“Con vịt” thì tôi sẻ tổ chức cho trẻ chơi trò chơi “Vui cùng vịt con”, tôi cho trẻ bắt chước tiếng vịt kêu, trẻ sẽ nói “Cạp cạp” thông qua trò chơi đó trẻ sẽ được phát triển vốn từvà luyện nói trọn câu. * Thông qua các hoạt động khác Các hoạt động chơi tập có chủ đích khácnhư: HĐLQVH, HĐÂN, PTVĐ... cũng là phương tiện dạy trẻ nhận biết tập nói rất hiệu quả. Chính vì vậy thông qua các hoạt động này bản thân tôi luôn chú ý tận dụng cơ hội đểdạy trẻ tập nói một cách hợp lý. Ngoài việc dạy trẻ tìm hiểu các kiến thức, kỹ năng theo yêu cầu của từng môn học, tôi đã chú ýdạy trẻ tập nói thông qua nhận biết tên gọi, đặc điểm, nội dung của các đồ dùng trực quan. Ví dụ: Trong giờ LQVH, cho trẻ nhận biết, gọi tên các nhân vật trong chuyện như “gà con”, “vịt con”... trong tranh minh họa câu chuyện “Đôi bạn tốt”...
4. 4 Biện pháp 3: Lồng ghép, tích hợp mọi lúc mọi nơi Trẻ 24-36 tháng rất khó nhớ mà nhanh quên, dạy trẻ tập nói phải lặp đi lặp lại nhiều lần. Cho nên phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hình thức mọi lúc, mọi nơi giúp giáo viên có thêm nhiều thời gian để cho trẻ làm quen,ôn luyện, củng cố lại những gì trẻ đãhọc. Chính vì thế tôi đã tận dụng thời gian mọi lúc, mọi nơi để dạy trẻ. Cụ thể: *Thông qua giờ đón- trả trẻ Giờ đón trẻ là lúc cần tạo không khí vui vẻ, lôi cuốn trẻ tới trường, tớilớp cô phải thật gần gũi, tích cực trò chuyện với trẻ. Vì trò chuyệnvớitrẻ là hình thức đơn giản nhất để tập cho trẻ nói. Ví dụ: Khi đến lớp trẻ vòng tay chào cô, tôi tập cho trẻ nói đủ câu: “Cháu chào cô”, hay khi ra về tập cho trẻ nói “Con chào mẹ”... Hoặc cô đón trẻ và hướng dẫn trẻ cất đồ dùng trong khi trẻ cất tôi hỏi trẻ: Cái gì đây? Cho trẻ gọi tên đồ dùng... Mỗi trẻ tôi có một cách trò chuyện khác nhau.Như vậy khi trò chuyện với cô trẻ sẻ trả lời câu hỏi của cô và kể về những gì trẻthích, ngôn ngữ của trẻ nhờ đó mà được mở rộng và phát triển hơn,và những lúc trò chuyện cùng trẻ tôi sẽ biết rõ hơn khả năng phát âm của trẻ để có hướng bồi dưỡng thêm. * Thông qua giờ chơi ở các góc Thông qua giờ chơi ở các góc có tác dụng rất lớn trong việc phát triển vốn từ, đặc biệt là tích cực hoá vốn từ cho trẻ. Thời gian chơi củatrẻ chiếm nhiều nhất trong thời gian trẻ ở trường, đây là lúc mà trẻ được chơi thoải mái, chơi với những đồ chơi mình thích. Trong qúa trình chơi trẻ sử dụng các loại từkhác nhau để gọi tên các đồ dùng đồ chơi, cũng như giao tiếp với nhau bằng các ngôn ngữ hàng ngày của trẻ. Trong quá trình tổ chức cho trẻ chơi, tôi thường xuyên bao quát, gợi ý cho trẻ tập nói hoặc đặt những câu hỏi cho trẻ trả lời nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ Ví dụ: Trò chơi trong góc “Vai nào bé thích” trẻ chơi với em búp bê. Khi trẻ chơi tôi hỏi trẻ: Mẹ đang làm gì đó? Trẻ trả lời câu hỏi của cô, qua đó giúp phát triển khả năng nói đầy đủ câu. Hay khi trẻ chơi ở góc “Hoạt động với đồ vật”, tôisẽcho trẻ chơi với các đồ dùng đồ chơi và gọi tên các đồ dùng đồ chơi đó đểkhắcsâu và phát triển vốn từ cho trẻ. Hoặc khi trẻ chơi với các đồ dùng đồ chơi như: Xếp hình, xâu hoa... trong quá trình trẻ chơi tôi sẽ tương tác, hỏi trẻ. + Con đang xâu gì? (Con xâu hoa quả ) + Con xếp cái gì? (Con xếp đoàn tàu... ) Như vậy thông qua hoạt động chơi nhằm củng cố và phát triển vốn từ và rèn khả năng diễn đạt đầy đủ câu cho trẻ. * Thông qua hoạt động dạo chơi ngoài trời Tổ chức cho trẻ dạo chơi ngoài trời là cơ hội để phát triển ngôn ngữcho trẻ một cách tự nhiên nhất. Bởi vì khi ra ngoài trời tâm trạng của trẻ thoải mái, vui vẻ, các đồ chơi, cây cối rất mới lạ, hấp dẫn, có sẵn quanh sân trường. Chính vì thế tôi đã tận hoàn cảnh, tình huống thật để tập nói cho trẻ rấthiệu quả. Trẻ cũng tích cực, thoải mái tham gia vào hoạt động. Tôi thường xuyên đặt câu hỏi để trẻ được gọi tên các đồ chơi quanh sân trường như: Đu quay, cầu trượt, bập
5. 5 bênh ... Ngoài ra tôi còn giới thiệu cho trẻ biết cây, hoa ở vườn trường và hỏi để trẻ nói rõ từ, trọn câu. Ví dụ: Tôi dẫn trẻ đến bồn hoa trang và hỏi trẻ: Đây là hoa gì? Hoa có có màu gì? Nếu trẻ trả lời không đủ câu, tôi hướng dẫn trẻ nói đầy đủ hơn. Biện pháp 4: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh Sự phối kết hợp giữa gia đình và cô giáo có vai trò rất quan trọng, nếu chỉ có cô dạy thì chưa đủ mà cần phối hợp với phụ huynh cùng dạy cho trẻ, chính vì vậy thông qua giờ đón và trả trẻ, qua các cuộc họp phụ huynh giáo viên tuyên truyền về tầm quan trọng của việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Việc dạy trẻ biết nói nói rõ từ, nói rõ ràng, đầy đủ câu... rất cần đến sự phối hợp, chung tay của cả gia đình và những người thân của trẻ. Đặc biệt ngoài thời giantrẻ ở trường phụ huynh phải làm gương cho trẻ, nói đầy đủ câu,không nũng nịu, khi trẻ nói sai phải sửa cho trẻ ngay.Ngoài ra thông qua zalo, facebook, gửi các bài thơ, câu chuyện cho phụ huynh dạy thêm cho trẻ ở nhà. kết hợp với phụ huynh sưu tầm những tranh ảnh, họa báo có những hình ảnh ngộ nghĩnh phù hợp với lứa tuổi nhà trẻ để cho trẻ làm quen để qua đó phụ huynh biết được cách dạy trẻ cũng như phối hợp với giáo viên rèn luyện phát triển ngôn ngữ cho trẻ. => Thông qua việc phối hợp với phụ huynh để tập nói thêm cho trẻ tại nhà, tôi thấy phụ huynh đã biết tận dụng thời gian, cũng như các điều kiện sẵn có trong gia đình để tập nói cho trẻ. Trẻ nói rõ lời hơn, biết gọi tên các đồdùng đồ chơi quen thuộc trong gia đình để phát triển thêm vốn từ. PHẦN III: HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP TRONG THỰC TẾ Sau khi áp dụng một số biện pháp trên tại lớp trẻ24-36 tháng (B), tôi thấy bước đầu trẻ có những chuyển biến rõ rệt, tuy kết quả chưa cao nhưng phần nào cũng cho thấy biện pháp có tính khả thi cụ thể kết quả đạt được nhưsau: * Đối với trẻ: Vốn ngôn ngữ của trẻ phát triển rõ rệt. Cụ thể:vốn từ của trẻ được tăng lên, trẻ nói rõ lời hơn, số trẻ nói ngọng, nói lắp đã giảm, đa số trẻ nói được câu 3-4 tiếng, sử dụng được nhiều câu nói 5-7 tiếng khi trò chuyện cùng cô, trẻ mạnh dạn, tự tin hơn trong khi giao tiếp. Trẻ đọc được bài thơ ngắn từ 6 đến 8 câu. Kết quả khảo sát sau khi áp dụng biện pháp đạt được như sau: Trước khi áp Sau khi áp dụng TT Nội dung khảo sát dụng biện pháp biện pháp Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ 1 Vốn từ 10/26 38,5% 18/26 69,2% 2 Trẻ nói rõ lời 12/26 46,2% 18/26 69,2% 3 Khả năng nói trọn câu 5-7 tiếng 7/26 27% 14/26 53,8% Nhìn vào bảng so sánh đối chứng cho thấy sau khi áp dụng “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24-36 tháng tuổi” thì tỉ lệ được nâng lên rõ rệt, cụ thể: Vốn từ tăng 30,7%. Trẻ nói rõ lời tăng 23%. Khả năng nói trọn câu 5-7 tiếng tăng 26,8%.
6. 6 * Đối với giáo viên: Giáo viên có nhiều kinh nghiệm trong việc thiết kế, tổ chức các hoạt động, trò chơi cũng như lựa chọn hình thức để lồng ghép nội dung phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các hoạt động trong ngày. Linh hoạt, khéo léo hơn trong việc phối hợp với phụ huynh để phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở nhà * Đối với phụ huynh: Phụ huynh đã biết phối hợp với giáo viên trong việc tập cho trẻ nói,thường xuyên trao đổi thông tin 2 chiều cùng cô. Dành nhiều thời gian trò chuyện cùng trẻ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ được tốt. PHẦN IV: KẾT LUẬN 1. Ý nghĩa của biện pháp Ngôn ngữ có vai trò rất quan trọng đối với trẻ 24-36 tháng, là phương tiện của tư duy, giúp trẻ giao lưu cảm xúc, bày tỏ những nhu cầu mong muốncủa mình với mọi người xung quanh. Ngôn ngữ là phương tiện giáo dục phát triển toàn diện nhân cách trẻ. Chính vì vậy việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ lứa tuổi mầm non, việc dạy trẻ phát âm chuẩn, nói rõ ràng, mạch lạc, nói đủ câu là một việc làm rất cần thiết đối với trẻ, tạo tiền đề tốt cho việc học tập sau này của trẻ. Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24-36 tháng tuổi giúp trẻ được làm giàu vốn từ, tích cực hóa vốn từ cho trẻ, luyện cách phát âm, cách diễn đạt câu, đồng thời giúp trẻ mạnh dạn tự tin hơn trong giáo tiếp hằng ngày. Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là cả quá trình thường xuyên và liên tục. Các biện pháp này là một trong những yếu tố quan trọng giúp giáoviên nắm bắt kịp thời những nhu cầu mong muốn của trẻ và có biện pháp giải quyết, khắc phục làm thỏa mãn những nhu mong muốn đó.Chính vì vậy một sốbiện pháp phát triền ngôn ngữ cho trẻ 24-36 tháng đây là điều cần thiết và quan trọng trong sự phát triển của trẻ đạt mục tiêu của bậc họcvà nhu cầu khả năng của trẻ 24-36 tháng nói riêng 2. Kiến nghị và đề xuất * Đối với nhà trường Tăng cường xây dựng các chuyên đề phát triển ngôn ngữ ở nhà trẻ cho giáo viên trao đổi rút kinh nghiệm Nhà trường cần bổ sung thêm các loại đồdùng, đồ chơi, trang thiết bị dạy học hàng năm đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay * Về phía phòng giáo dục Hằng năm, mở thêm các lớp bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ, tổ chức các chuyên đề phát triển ngôn ngữ ở độ tuổi nhà trẻ cho giáo viên có nhiều cơ hội được trao đổi, chia sẽ, giao lưu học hỏi đồng nghiệp Trên đây là “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24 - 36 tháng tuổi mà bản thân tôi đã và đang áp dụng tại nhóm lớp của mình. Tôi rất mong được sự đónggóp ý kiến của Ban giám khảo, để giúp tôi ngày càng có nhiều giải pháp hay trong công tác giáo dục hát triển ngôn ngữ cho trẻ. Tôi xin chân thành cảm ơn!
7. 7 Cam Chính, ngày 28 tháng 11 năm 2023 Người viết Bùi Thị Sương