Sáng kiến kinh nghiệm Biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết

1. UBND HUYỆN CAM LỘ TRƯỜNG MẦM NON BÌNH MINH BÁO CÁO SÁNG KIẾN Biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết Tác giả: Hoàng Thị Lượng Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường mầm non Bình Minh, huyện Cam Lộ Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Phát triển ngôn ngữ Cam Lộ, tháng 5 năm 2024
2. 2 UBND HUYỆN CAM LỘ CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG MN BÌNH MINH Độc lập - Tự do - Hạnh phúc Cam Lộ, ngày 12 tháng 5 năm 2024 BÁO CÁO SÁNG KIẾN - Họ và tên tác giả: Hoàng Thị Lượng Nam, nữ: Nữ - Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ: Đại học sư phạm mầm non - Chức vụ: Giáo Viên - Đơn vị công tác: Trường mầm non Bình Minh - Tên sáng kiến: Biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết - Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Phát triển ngôn ngữ - Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Tháng 9/2023 I. Lý do chọn sáng kiến 1. Đặt vấn đề Mục tiêu của giáo dục mầm non là “Giúp trẻ phát triển về thể chất, tình cảm, ngôn ngữ, thẩm mĩ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1; hình thành và phát triển ở trẻ những chức năng tâm sinh lí, năng lực và phẩm chất mang tính nền tảng, những kĩ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tối đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời”. Trong đó giáo dục phát triển ngôn ngữ là một trong những yếu tố chính giúp trẻ bước đầu đạt được những mục tiêu trên. Vì ngôn ngữ là công cụ để trẻ học tập, vui chơi những hoạt động chủ yếu ở trường Mầm Non. Ngôn ngữ được sử dụng trong tất cả các loại hình giáo dục, trong đó giáo dục trẻ có một số kĩ năng ban đầu về làm quen việc đọc, viết là một trong những nội dung chính của việc phát triển ngôn ngữ trong chương trình chăm sóc, giáo dục trẻ 5-6 tuổi tại trường mầm non. Việc giáo dục trẻ 5-6 tuổi có một số kĩ năng ban đầu làm quen với chữ viết vô cùng quan trọng nhằm tạo cơ hội tốt để sớm hình thành ở trẻ những khả năng phát triển ngôn ngữ mạch lạc, đặc biệt hình thành ở trẻ một số kĩ năng làm quen với chữ viết tạo tâm thế tự tin, sẳn sàng cho trẻ chuẩn bị bước vào lớp 1. Là một giáo viên của tổ mẫu giáo lớn, phụ trách lớp mẫu giáo 5-6 tuổi B, tôi nhìn thấy thực trạng trong những năm gần đây, việc giáo dục trẻ 5-6 tuổi có một số kĩ năng ban đầu về việc làm quen với chữ viết là đề tài không chỉ bản thân tôi mà tất cả các cô giáo khác cũng hết sức trăn trở. Bởi hiện nay nhiều bậc phụ huynh thường cho trẻ xem ti vi, máy tính, điện thoại thông minh để không mất thời gian trong con mà tập trung cho công việc khác. Khi trẻ sử dụng nhiều các thiết bị điện tử như vậy sẽ dẫn đến rối loại khả năng chú ý và nhận thức, không tập trung nên việc nhận biết đặc điểm cấu tạo chữ cái, ghi nhớ phát âm chính xác các chữ cái cũng như cách cầm bút tô đúng nét theo chiều mũi tên
3. 3 hướng dẫn bé tập tô gặp không ít khó khăn, nhiều trẻ cuối năm không nhận biết, ghi nhớ hết tất cả các chữ cái trong bảng chữ cái tiếng việt. Hay ngược lại nhiều phụ huynh vì quá lo lắng khi trẻ sang lớp 1 khó tiếp cận và thích nghi với chương trình mới nên cho trẻ đi học đọc, viết sớm hơn ở các cơ sở dạy thêm, học thêm làm trẻ bị hoang mang, lo sợ, dao động về mặt tâm lý việc này đã ảnh hưởng rất lớn trong quá trình trẻ học tại lớp mầm non. Chính vì thế nhiệm vụ của giáo viên mầm non là phải tạo cho trẻ mẫu giáo, đặc biệt là trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết để trẻ có một tâm thế vững vàng, sẵn sàng trước khi bước vào lớp 1. Đây chính là lý do mà tôi chọn đề tài: “Biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết” 2. Những vấn đề cần được giải quyết Ngôn ngữ có vai trò rất lớn đối với trẻ, bởi nó là phương tiện quan trọng nhất để trẻ lĩnh hội nền văn hóa dân tộc, để trẻ giao lưu với những người xung quanh, để tư duy, tiếp thu khoa học và bồi bổ tâm hồn, hình thành, phát triển nhân cách của trẻ. Hoạt động làm quen chữ viết ở trường mầm non là một trong những hoạt động có ý nghĩa vô cùng quan trọng giúp trẻ phát triển ngôn ngữ. Ở trường mầm non, trẻ được làm quen với 29 chữ cái của tiếng việt. Từ đó, trẻ nhận biết mặt chữ, phát âm đúng chữ cái, nghe phát âm tìm được chữ cái, nhìn vào chữ cái đọc được âm tương ứng. Ngoài ra trẻ còn được đọc những bài thơ, ca dao, đồng dao về các chủ đề có chứa âm của chữ cái nhằm hoàn thiện bộ máy phát âm và khả năng ngôn ngữ mạch lạc, biểu cảm nói đúng ngữ âm tiếng việt Ngoài ra, hoạt động làm quen với chữ cái còn giúp trẻ biết cách cầm bút, ngồi đúng tư thế khi tô, viết, biết cách tô, sao chép chữ đúng quy trình, hiểu được mối liên quan giữa lời nói và chữ viết, nhận biết được hướng của chữ viết, Do đó, việc cho trẻ làm quen với chữ viết là một hoạt động rất quan trọng trong chương trình giáo dục trẻ 5-6 tuổi. Hoạt động này không chỉ giúp hình thành những cơ sở ban đầu của kĩ năng nói tiếng mẹ đẻ mà còn giúp trẻ có những hiểu biết và kĩ năng cơ bản, hỗ trợ trực tiếp và tích cực cho bộ môn tiếng việt ở trường Tiểu học. Vì vậy có thể nói, việc hướng dẫn trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết là cơ hội tốt để chuẩn bị hành trang vững chắc giúp trẻ bước vào lớp một một cách thuận lợi và vững vàng. Là nền tảng để trẻ giao tiếp, tiếp thu, lĩnh hội và chắt lọc tinh hoa văn hóa của nhân loại. Vì vậy đầu năm học tôi đã tiến hành điều tra khảo sát trên trẻ để tìm ra biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết. Số Đạt Chưa đạt TT Nội dung trẻ Số trẻ Tỉ lệ % Số trẻ Tỉ lệ Trẻ nhận các dạng chữ cái trong 1 34 13/34 38,2 21/34 61,8 bảng chữ cái tiếng việt. Trẻ phát
4. 4 âm chữ chữ cái rõ ràng chính xác Làm quen với cách đọc các từ đơn 2 34 12/34 35,3 22/34 64,7 giản. Tô, đồ các nét chữ cái trùng khít 3 lên nét chấm mờ, hoàn thành vở 34 09/34 26,5 25/34 73,5 tập tô sạch sẽ. Kĩ năng cầm bút, tư thế ngồi khi 4 34 11/34 32,4 23/34 67,6 viết. 3. Tính cấp thiết của vấn đề Năm học 2023-2024, tôi được nhà trường phân công phụ trách lớp Mẫu giáo 5 tuổi điểm B thuộc Trường mầm non Bình Minh với tổng số là 34 cháu. Với tình hình thực tế tại lớp tôi các cháu xuất thân từ gia đình ở vùng nông thôn, bố mẹ các cháu chủ yếu là làm nông, buôn bán, làm thợ may, nhôm kính, thợ nề, nên phụ huynh ít quan tâm đến con cái. Đa số phụ huynh còn nhận thức sai lệch, chưa có hiểu biết đúng đắn về tầm quan trọng của bậc học mầm non, về các hoạt động chăm sóc và giáo dục trẻ trong trường mầm non. Nhiều phụ huynh nghĩ đưa con đến trường các cô chỉ dạy hát và múa vài bài rồi về, lại có những phụ huynh yêu cầu giáo viên không chỉ cho trẻ làm quen với 29 chữ cái mà phải dạy trẻ biết đọc, viết như học sinh lớp 1 với một tâm lý chung: Sợ con chuẩn bị lên lớp 1 mà không biết gì. Qua thời gian công tác tại điểm trung tâm tôi nhận thấy. Nhiều cha mẹ coi nhẹ việc học ở trường mầm non mà lại chú trọng đến việc ép cho trẻ đi học viết quá sớm theo chương trình tiểu học ở các cơ sở học thêm dẫn đến trẻ mất hứng thú trong học tập và khám phá chữ viết, dễ ỷ lại khi học đọc viết ở trường mầm non. Phụ huynh cho trẻ tiếp cận quá nhiều các thiết bị điện tử dẫn đến giảm khả năng tập trung chú ý của trẻ nên ảnh hưởng đến việc học mang lại kết quả chưa cao. Lớp 5-6 tuổi nhưng thiết bị ứng dụng công nghệ thông tin bị xuống cấp, việc kết nối Internet bị giảm chậm nên việc dạy trẻ khi cần sử dụng ứng dụng công nghệ thông tin gặp nhiều khó khăn. Giao viên lập kế hoạch nhưng chưa cụ thể nhằm hướng tới đạt mục tiêu về giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ và mục tiêu dạy trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết xoay quanh các yêu cầu cấp thiết. Công tác tuyên truyền việc làm quen với chữ viết của các cháu tại trường có hiệu quả nhưng chưa cao vì một số phụ huynh chưa quan tâm. Từ những vấn đề cấp thiết trên nên tôi đã chọn đề tài "Biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết". Qua tìm tòi và nghiên cứu vào thực tế tôi đã tìm ra một số biện pháp để nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết II. Giải quyết vấn đề 1. Tính mới và sáng tạo của sáng kiến
5. 5 Từ những thực trạng trên tôi đã đưa ra một số biện pháp mới và phù hợp giúp giáo viên có thể áp dụng góp phần nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết như sau: 1.1. Tạo môi trường cho trẻ làm quen với chữ cái Nhằm giúp trẻ được tiếp xúc trực tiếp nhiều với chữ viết, từ đó tạo nên tính thân thuộc, gần gũi giúp trẻ dễ đọc, dễ ghi nhớ chữ viết hơn. Thứ nhất: tạo môi trường chữ viết phong phú và đa dạng. Đối với trẻ 5-6 tuổi trẻ rất thích quan sát và khám phá những điều mới lạ, nhất là sự thay đổi tại chính lớp học hàng ngày của mình mỗi khi trẻ đến lớp. Vì thế tôi đã trang trí hình ảnh và các góc cho phù hợp với từng chủ đề. Trang trí chữ viết lên các giá, kệ ở các góc, tên của trẻ trên các vật dụng cá nhân, gắn tên cây cối đồ dùng, đồ chơi ở cả trong và ngoài lớp học. Các bài thơ, đồng dao, ca dao có nội dung dễ hiểu, gần gũi, thực tế hàng ngày để trẻ dễ đọc, dễ nhận thấy, dễ ghi nhớ chữ viết như: “Chào bé đến lớp, mỗi ngày đến trường là một ngày vui, bé chuẩn bị lên lớp 1”. Ví dụ: Sau khi cô và trò cùng trang trí hoàn thành xong các góc cô và trẻ cùng thảo luận, thoải mái trao đổi để đặt tên như: "bé vui học chữ cái"; "đố bé chữ gì"; "Ông tìm chữ"; (Đối với góc học tập). Qua việc đặt các tên gọi khác nhau và quá trình giao tiếp trẻ sẽ tăng khả năng tư duy và phát triển vốn từ, nhận biết và ghi nhớ chữ viết một cách nhanh nhất. Lưu ý: Để phát huy hiệu quả tôi đã trang trí môi trường chữ viết với nhiều màu sắc, đa dạng phong phú đúng theo mẫu chữ mà trẻ đang học đó là chữ “Chữ in thường”, cỡ chữ to, rõ ràng cho trẻ dễ nhìn thấy. Đặc biệt ở góc học tập, học xong nhóm chữ cái nào cô viết lại nhóm chữ cái đó treo ở góc học tập để trẻ được thường xuyên cũng cố lại. Khi cùng trẻ đặt tên ở các biểu bảng, chủ đề các góc chơi cô nên đặt câu hỏi để trẻ trả lời như: Chữ cái đầu tiên của từ là chữ gì? Chữ cái nào trong từ trẻ đã được học rồi? Thông qua đó trẻ sẽ tăng khả năng ghi nhớ các chữ cái đã học và luyện tập cách phát âm các chữ cái mới nhiều hơn. Ví dụ: Góc học học tập chủ đề bản thân: Cô cho trẻ chơi tìm hiểu về các bộ phân trên cơ thể trẻ: “Chân”, “tay”, ‘Mắt”, trẻ sẽ được làm quen với các từ trong tranh và biết được cấu tạo của từ được ghép bằng những chữ cái gì sau đó trẻ chọn các chữ cái và ghép thành từ giống từ trong tranh. Thứ hai: xây dựng góc thư viện trong và ngoài lớp đẹp, hấp dẫn. Đối với trẻ 5-6 tuổi, xây dựng góc thư viện trong và ngoài lớp phong phú đa dạng các loại sách nhằm tạo cho trẻ có thói quen ban đầu với việc học đọc, học viết có hiệu quả. Tôi đã tham mưu nhà trường mua sắm giá kệ sắp xếp các loại sách tạo ra một không gian riêng cho trẻ đọc sách tại lớp bất cứ lúc nào trẻ thích. Các loại sách được lựa chọn kỹ càng có nội dung giáo dục phù hợp với chủ đề và khả năng nhận thức của trẻ. Chú trọng tác phẩm văn học thiếu nhi như
6. 6 chuyện, thơ ca, ca dao, đồng dao..., các loại sách khổ to, chữ to dễ nhìn dễ đọc. Từ đó, trẻ sẽ tích cực khám phá, sử dụng, hình thành thói quen đọc sách hơn. Tôi luôn là sẳn sàng đọc sách bất cứ lúc nào khi trẻ yêu cầu vào những giờ phù hợp. Cũng luôn giành thời gian để đọc sách chung với trẻ, khuyến khích trẻ tự chọn sách để đọc, tự sắp xếp cất sách, giữ gìn sách, rèn luyện thới quen đọc sách ít nhất 01 ngày/lần. Khi đọc cần tập cho trẻ vừa đọc vừa chỉ tay vào từ; hướng dẫn trẻ đọc: từ trái sang phải, từ trên xuống dưới, đọc hết trang thì giở tiếp trang khác. Ngoài ra tôi cùng phối hợp với nhà trường tham gia xây dựng góc thư viện di động bên ngoài lớp không kém phần hấp dẫn với đa dạng các thể loại sách. Vào những ngày thời tiết nắng ấm góc thư viện sẽ được lắp đặt bên ngoài sân, hay dưới góc cây râm bóng mát để cho trẻ và cô giáo đọc sách trong giờ ra sân chơi, hay trẻ và cha mẹ trẻ cùng nhau ngồi thoải mái thư giản đọc sách vào giờ đưa đón trẻ đến trường. Vào những ngày thời tiết mưa rét góc thư viện sẽ được lắp đặt tại sảnh hành lang chung của trường giúp trẻ thuận tiện ghé xem và đọc sách hàng ngày khi trẻ có thể. 1.2. Tổ chức cho trẻ làm quen với chữ viết thông qua cách Lập kế hoạch cụ thể Việc giáo viên lập kế hoạch cụ thể nhằm hướng tới đạt mục tiêu về giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ và mục tiêu cuối độ tuổi 5-6 đóng vai trò rất qua trọng. Thực hiện kế hoạch nhiệm vụ năm học 2023-2024 của trường MN Bình Minh, dựa vào chương trình khung độ tuổi 5-6 tôi đã lựa chọn nội dung trọng tâm để lập kế hoạch dạy trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết xoay quanh các yêu cầu như sau: Kế hoạch dạy trẻ được lập theo từng tuần, từng chủ đề và có sự linh hoạt trong việc điều chỉnh kế hoạch. Lượng nội dung bao gồm các vấn đề liên quan đến giáo dục phát triển ngôn ngữ chú trọng đến việc dạy trẻ làm quen với chữ viết đạt hiệu quả cao. Vì thế tôi đã lựa chọn, sắp xếp các nhóm chữ viết tương ứng với các chủ đề trong 1 năm học cụ thể: TT Nhóm chữ cái Chủ đề 1 o, ô, ơ Trường mầm non 2 a, ă, â Bản thân 3 e, ê Gia đình 4 u, ư Nghề nghiệp 5 i, t; c, b; d, đ Thế giới động vật 6 m, n; l, h, k Thế giới thực vật, tết và mùa xuân 7 p, q Giao thông 8 g, y Nước và hiện tượng tự nhiên 9 s, x Quê hương, đất nước, Bác Hồ 10 v, r Trường tiểu học
7. 7 - Thiết kế các hoạt động giáo dục theo quan điểm tích hợp, giúp trẻ được làm quen với chữ viết một cách đơn giản nhất. + Trẻ nhận các dạng chữ cái trong bảng chữ cái tiếng việt. Trẻ phát âm chữ chữ cái rõ ràng chính xác. + Làm quen với cách đọc các từ đơn giản + Tô, đồ các nét chữ cái trùng khít lên nét chấm mờ, hoàn thành vở tập tô sạch sẽ. + Kĩ năng cầm bút, tư thế ngồi khi viết. - Khi lập kế hoạch và lựa chọn nội dung hoạt động giáo dục trẻ phải dựa vào chương trình khung độ tuổi 5-6 tuy nhiên giáo viên có thể chủ động theo sự linh hoạt, sáng tạo của cô và trẻ trong lớp, gắn kết cùng thời điểm với các nội dung chỉ đạo trọng tâm của các cấp chuyên môn và trẻ theo tình hình thực tế của lớp mình. - Việc lập kế hoạch như trên đã mang lại hiệu quả rất lớn: Bản thân tôi chủ động thời gian hơn trong việc dạy trẻ làm quen với chữ viết; nội dung giáo dục phù hợp với tình hình thực tế của trẻ tại lớp. 1.3. Tổ chức cho trẻ làm quen với chữ viết thông qua các hoạt động Để đáp ứng được quan điểm dạy học lấy trẻ làm trung tâm thì bản thân tôi đã sử dụng có hiệu quả các phương pháp tích cực nhằm tổ chức hoạt động giúp trẻ vừa được chơi vừa được học một cách thật lí thú mạng lại hiệu quả cao. Thứ nhất: Tổ chức cho trẻ làm quen với chữ viết thông qua hoạt động học: "học bằng chơi, chơi bằng học" Trên thực tế hiện nay vẫn còn không ít giáo viên tổ chức các hoạt động học làm quen chữ viết theo phương pháp truyền thống một chiều "cô nói, trẻ làm", trẻ tiếp thu một cách thụ động hiệu quả đạt được không cao, hoạt động học cho trẻ khám phá, trải nghiệm chưa phong phú và đa dạng, giáo viên chưa tận dụng triệt để môi trường tự nhiên, sẵn có để dạy trẻ,... Vì thế tôi đã mạnh dạn chọn cách tổ chức hoạt động học cho trẻ làm quen chữ viết cho theo phương pháp: "học bằng chơi, chơi bằng học" cách tổ chức được minh họa cụ thể như sau: * Hoạt động học làm quen nhóm chữ cái (Tiết 1) Ví dụ: Hoạt động học làm quen nhóm chữ cái a, ă, â chủ đề “Bản thân”. Hoạt động 1: Khởi động cùng chữ cái - Chào mừng các bạn nhỏ lớp mẫu giáo 5-6 tuổi B đã đến với chương trình “Trò chơi chữ cái” ngày hôm nay! - Đến tham dự chương trình cô xin trân trọng giới thiệu có các cô giáo đến từ các lớp của trường mầm non Bình Minh, các con cùng chào đón các cô bằng một bản nhạc nào!
8. 8 - Hát bài “Tập đánh răng” trò chuyện; giới thiệu tranh: “Tập đánh răng” - Cho trẻ đọc từ dưới tranh; cô ghép các chữ cái thành từ: “Tập đánh răng” - Cho trẻ nhận xét trong từ có những cái nào gần giống nhau (a, ă, â) - Cô cho xuất hiện 3 chữ cái cần dạy xuất hiện lên màn hình và giới thiệu: “Đến với chương trình “Trò chơi chữ cái” ngày hôm nay các con sẽ được chơi với 3 chữ cái này nhé! Hoạt động 2: Chữ cái bé yêu - Trẻ chơi quan sát các nét chữ trên màn hình, rồi suy nghĩ xem các nét đó có thể ghép tạo thành chữ cái gì sau đó sử dụng các nét chữ cắt rời để ghép thành chữ cái đó. Hết giờ chơi bạn nào có đáp án đúng với đáp án của chương trình thì bạn đó sẽ là người chiến thắng (Cô cho trẻ phát âm chữ cái, nêu cấu tạo chữ bởi các nét trẻ ghép được, cô giới thiệu chữ in hoa, in thường, chữ viết thường; so sánh 3 chữ cái Hoạt động 3: Chung sức Trò chơi 1 “Ô chữ kỳ diệu” (3 đội ngồi thành 3 nhóm) - Cách chơi: 3 đội chơi chú ý quan sát các ô chữ trên màn hình rồi cùng nhau bàn bạc thảo luận chọn thẻ đáp án chữ cái nào đúng với ô chữ còn thiếu. - Luật chơi: Hết giờ chơi đội nào có đáp án đúng với đáp án của chương trình thì đội đó sẽ thưởng 1 bông hoa, mỗi lần chơi chỉ có chọn 1 đáp án - Kết thúc cho trẻ kiểm tra kết quả của từng đội. Trò chơi 2 “Cùng nhau thi tài” - Cách chơi: 3 đội thi đua lên chọn tranh, quan sát từ, gắn tranh vào đúng ô chữ trên bảng, mỗi lần 1 bạn chỉ chọn 1 tranh gắn vào ô chữ có chữ cái giống chữ cái ở từ trong tranh mình chọn rồi chạy về đập tay bạn tiếp theo. Bắt đầu chơi bằng một bản nhạc và chấm dứt khi bản nhạc dừng, đội nào chọn được nhiều tranh hơn và gắn đúng sẽ thắng cuộc. - Luật chơi: Mỗi lần chơi 1 bạn chỉ chọn 1 tranh có từ chứa chữ cái giống chữ cái ô trên bảng. - Tiến hành chơi (1- 2lần). - Kiểm tra kết quả chơi và thưởng bông hoa cho đội chơi chiến thắng. Lưu ý ở những trò chơi này giáo viên phải cho tất cả các trẻ đều được tham gia chơi với nhiều hình thức khác nhau như: Hoạt động cá nhân, theo nhóm nhỏ và cả lớp..., tránh trường hợp trẻ chơi nhiều lần trẻ chơi ít lần, trẻ không được chơi lần nào. * Hoạt động học tập tô chữ cái thông qua cuốn sách “giúp bé nhận biết và làm quen nhóm chữ cái 5-6 tuổi” chương trình giáo dục mầm non (Tiết 2) Để giúp trẻ thực hiện các hoạt động làm quen với chữ viết thông qua cuốn sách “giúp bé nhận biết và làm quen nhóm chữ viết 5-6 tuổi”chương trình giáo
9. 9 dục mầm non tôi đã cho trẻ sử dụng bút sáp màu, bút chì và hướng dẫn trẻ tham gia các hoạt động sau: - Cùng cô đọc bài đồng dao, ca dao. - Tìm và gách chân chữ cái trong từ, nối chữ cái với hình với từ chứa chữ cái, tô màu các hình vẽ có tên gọi chứa chữ cái vừa làm quen.. - Tập tô đồ các nét chữ cái theo khả năng và ý thích. Thứ hai: Tổ chức cho trẻ làm quen với chữ viết thông qua hoạt động khác và ở mọi lúc, mọi nơi Dạy trẻ làm quen với chữ viết ở trường mầm non không chỉ nhằm giúp trẻ biết được các mặt chữ cái và để phát âm chính xác khi nói mà còn tạo ra cho trẻ hứng thú học tiếng mẹ đẻ, làm tiền đề cho trẻ thích ứng với việc học đọc, học viết ở lớp 1... Trẻ ở độ tuổi này chỉ “học” khi trẻ thích thú, đầy cảm hứng. Chính vì vậy, tôi luôn hóa thân vào với trẻ, quên mình là người lớn và thực sự trở thành người bạn thân thiết với trẻ, biết tôn trọng, đồng cảm, sẳn lòng chia sẻ với trẻ, tạo nên không khí vui vẻ, lôi cuốn thu hút trẻ trong mọi hoàn cảnh hay ở mọi lúc mọi nơi. Có như vậy, trẻ mới hào hứng tích cực tham gia vào các hoạt động làm quen chữ viết tốt nhất, cụ thể: * Thông qua hoạt động đón trả trẻ Ở lứa tuổi mẫu giáo việc giáo dục cá nhân trẻ là rất cần thiết, có tác dụng tốt đến với trẻ đặc biệt đối với những hoạt động cho trẻ làm với chữ viết. Trong qua trình dạy trẻ tôi luôn tìm hiểu khả năng và đặc điểm tâm sinh lý của từng trẻ để xây dựng biện pháp giáo dục cho phù hợp. Số trẻ không tập trung chú ý, chưa mạnh dạn, tự tin vào bản thân, ít giơ tay phát biểu, nói nhỏ, đọc chưa rõ trẻ thường ít cơ hội trả lời các câu hỏi của cô chiếm 20 % - 30%. Vì thế tôi tìm biện pháp thường xuyên tiếp cận, gần gũi, quan tâm trẻ nhất vào những giờ đón trả trẻ. Ví dụ: Để trẻ nhanh chóng thuộc nhóm chữ cái mới và ghi nhớ những nhóm chữ cái củ, tôi in nhóm chữ cái theo thứ tự thời từng chủ đề trẻ học dán ngay trước của lớp ra vào và quy định trẻ sau khi trẻ chào cô giáo đến lớp các con đọc nhóm chữ cái đó rồi vào lớp hay buổi chiều trả trẻ cũng vậy trước khi về trẻ đến đọc chữ cái mới chào cô giáo ra về và cứ như thế hết lần lượt các nhóm chữ cái cô giáo là người trực tiếp để kiểm tra, giám sát và gần gũi động viên, khuyến khích và dạy từng cá nhân trẻ nên trẻ rất nhanh chóng ghi nhớ được mặt các chữ cái, trẻ mạnh dạn và tự tin hơn rất nhiều * Thông qua hoạt động ngoài trời Tạo cơ hội để trẻ được nghe các âm thanh khác nhau từ môi trường. VD: tiếng kêu từ động vật, âm thanh của phương tiện giao thông, âm thanh của các đồ vật, ...hay trẻ làm quen với "đọc" tên của cây cối, đồ chơi, đồ dùng xung quanh, tên các bạn, tên cô giáo... Trẻ dùng phấn tô đồ, viết các chữ cái, tên ...trẻ thích lên sân trường.
10. 10 * Thông qua hoạt động góc + Góc học tập tôi hướng cho trẻ chơi tìm tranh ảnh có từ chứa chữ cái đã học, ghép các thẻ chữ cái rời thành từ có chứa chữ cái đã học, sử dụng bảng chun để tạo thành các chữ cái cần ôn. Ghép chữ cái thành tên mình, tên bạn rồi đọc... + Góc phân vai trẻ chọn mua những đồ dùng, đồ chơi, hoa quả, bánh trái... có tên chứa chữ cái đã học hay trẻ cùng nhau đặt tên các món ăn, cửa hiệu, quán nước ... phù hợp theo chủ đề và nội dung chơi của trẻ. * Thông qua hoạt động chiều + Buổi sáng tôi cho trẻ làm quen văn học làm quen văn học kể chuyện: “Chú dê đen” thì vào hoạt động chiều tôi kể lại cho trẻ nghe nội dung câu chuyện sau đó tổ chức cho trẻ về 3 nhóm chơi thi đua cùng nhau suy nghĩ, thảo luận để đặt tên các nhân vật trong câu chuyện (Tên có chứa chữ cái: b, d, đ) Ví dụ: Dê đen táo bạo, Dê trắng dễ thương, Dê trắng nhút nhát, dê đen dũng cảm, chó sói đọc ác, chó sói bướng bỉnh... Sau mỗi lần nhóm nào đặt được tên cô sẻ sử dụng phong chữ in thường cở chữ to để viết lên máy tính và trình chiếu cho cả lớp cùng xem kết quả nhóm bạn tìm có tên đúng chữ cái cô yêu cầu không, cho trẻ phát âm chữ cái đó. Và chơi các trò chơi để ôn chữ cái. + Cũng có thể ở hoạt động chiều tôi cho trẻ đọc các bài đồng dao, ca dao gần gủi với cuộc sống đời thường, dễ nhớ có chứa chữ cái cần dạy như: “Gánh gánh gồng gồng”, “Rành rành ràng ràng”, hay một số bài thơ cô tự sáng tác * Thông qua hoạt động mọi lúc, mọi nơi. Mặc dù thời gian ngoài giờ học là dành cho chơi, nhưng nếu như trẻ bộc lộ mong muốn được tìm tòi học hỏi thì cô cũng cần thỏa mãn mong muốn của trẻ, bởi đối với trẻ đó chính là nơi trẻ được trải nghiệm, thử nghiệm và vui chơi, giao lưu với bạn bè, các cô giáo vì thế việc tạo cơ hội cho trẻ làm quen với học đọc, học viết mọi lúc mọi nơi cũng cần được chú trọng Ví dụ: Hưởng ứng “Ngày hội đọc sách của bé”, “ Kể chuyện về Bác Hồ kính yêu” sân chơi chữ cái, rung chuông vàng, đóng vai nhân vật, Bên cạnh đó, cô có thể kể cho trẻ nghe những câu chuyện giáo dục trong cuộc sống đời thường từ đó tạo động lực cho trẻ hứng thú thích tham gia môi trường học tập như: Thích đoán chữ cái trong tên các nhân vật, viết chữ cái theo khả năng khi chương trình chơi yêu cầu, cùng nhau đọc sách, nhận dạng các chữ cái qua các câu chuyện, các bài thơ, bài đồng dao, ca dao. Thông qua đó, trẻ được thảo luận cùng cô và các bạn, giúp kích thích khả năng tập trung chú ý ghi nhớ các chữ cái một cách tự nhiên, gần gũi, dễ dàng với trẻ hơn. 1.4. Tổ chức cho trẻ làm quen với chữ viết thông qua ứng dụng công nghệ thông tin
11. 11 Hiện nay xu thế ứng dụng công nghệ thông tin ngày càng phổ biến và phát triển đã mở ra những hướng đi mới cho ngành giáo dục trong việc đổi mới phương pháp và hình thức dạy học và bản thân tôi cũng khá thành thạo và thường xuyên soạn giảng, thiết kế các bài giang điện tử để dạy trẻ. Phương pháp dạy học bằng UDCNTT là tạo ra một môi trường dạy học tương tác cao, sống động, hứng thú và đạt hiệu quả. Nội dung tư liệu bài giảng giới thiệu cho trẻ mang tính chân thực, phong phú. Trẻ được làm quen với việc đọc, viết trên máy tính, máy chiếu được tham gia các trò chơi trên máy, kết hợp với những âm thanh sinh động sẽ làm trẻ hứng thú và tò mò, kích thích trẻ tham gia vào hoạt động tốt nhất, vì vậy khi được tiếp cận với công nghệ máy tính trẻ sẽ rất hứng thú, mà tiết học sẽ trở nên vui nhộn không cảm thấy nhàm chán hay theo khuôn khổ của một tiết làm quen chữ cái như thường lệ. Giáo viên có thể sử dụng giáo án điện tử bằng nhiều cách khác nhau như: Tạo hiệu ứng hình ảnh cho sinh động, quay video lấy hình ảnh, cắt xén hình ảnh, làm hình ảnh động, tĩnh khác nhau theo hiệu ứng các trò chơi sinh động: Ví dụ: Dạy trẻ làm quen nhóm chữ cái i, t, c. Giáo viên có thể cho trẻ xem video về “Đàn vịt con” đang bơi lội dưới nước để lôi cuốn trẻ, sau đó mới giới thiệu tranh có từ “Đàn vịt con” chứa chữ cái (i, t, c) cần dạy; cách lồng ghép như vậy sẽ lôi cuốn trẻ vào giờ học và tạo cho giờ học hấp dẫn hơn khi nghe âm thanh tiếng vịt kêu sẽ kích thích thính giác và các giác quan của trẻ rất lớn làm cho trẻ hứng thú và tích cực học tập hơn. Ví dụ: Tôi tìm kiếm các bài dạy ở chương trình ABC Vui từng giờ trên kênh VTV7 để hướng dẫn dạy trẻ học đọc, học viết chữ. Chương trình vui chơi cùng bé trên kênh VTV3, chương trình nào ta cùng vui trên VTV7... 1.5. Phối kết hợp, tuyên truyền với phụ huynh tổ chức cho trẻ làm quen với chữ viết Việc giúp trẻ làm quen với chữ viết để chuẩn bị vào lớp 1 là nhiệm vụ hết sức cần thiết. Nhiệm vụ này đòi hỏi có sự phối kết hợp chặt chẻ của các bậc phụ huynh với cô giáo mới giúp trẻ tự tin, mạnh dạn, tích cực hơn trong các hoạt động. Vì vậy tôi luôn chủ động để thăm dò để hổ trợ, phối hợp với các bậc phụ huynh bằng nhiều hình thức khác nhau: Thông qua buổi họp phụ huynh đầu năm và cuối kỳ tại lớp tôi trao đổi với phụ huynh về tầm quan trọng của việc dạy trẻ làm quen với chữ viết, trong giờ đón trả trẻ tôi trực tiếp trao đổi với các bậc phụ huynh về nhóm chữ viết được học ở lớp, về nhà phụ huynh có thể nhắc nhở trẻ ôn lại để trẻ ghi nhớ nhanh hơn. Ví dụ: Xây dựng kế hoạch phối kết hợp với phụ huynh theo từng chủ đề, đến chủ đề nào các con LQCV gì thì tôi sẽ chụp nhóm chữ đó gửi lên cho phụ hướng dẫn thêm trẻ ở nhà. Thường xuyên nhắc nhỡ, khuyến cáo phụ huynh hãy giành thời gian giúp con ôn luyện việc đọc chữ cái thông qua các trò chơi đơn giản hay tập tô các chữ
12. 12 cái trong vở tập tô khi ở nhà, hạn chế thời gian trẻ sử dụng thiết bị điện tử: Điện thoại, Ipad, máy tính xách tay, trò chơi điện tử; không nên cho trẻ em xem quá nhiều sẻ có tác động xấu đến thị giác, trí nhớ, nhận thức, giấc ngủ, học tập, thói quen ăn uống, tính khí và các kỹ năng xã hội của trẻ. Chỉ cho phép trẻ xem khoảng >1 giờ nhưng có giám sát của người lớn về các kênh truyền hình giành cho thiếu nhi có chọn lọc. Phối hợp với giáo viên trong lớp cùng xây dựng góc tuyên truyền đến các bậc phụ huynh: Như tuyên truyền chuẩn bị một số kỹ năng cần thiết cho trẻ vào lớp 1, các bài học của bé. Ví dụ: Góc tuyên truyền phụ huynh thay đổi theo từng chủ đề và có nội dung bài học chữ cái cụ thể, rõ ràng kèm theo. Với hình thức này phụ huynh đã kịp thời nắm bắt được các nội dụng, phương pháp của trẻ học để cùng cô phối hợp với cô giáo dạy trẻ làm quen chữ cái hiệu quả nhất. Bước đầu phụ huynh đã yên tâm phối kết hợp với giáo viên tạo tâm thế tốt nhất cho trẻ chuẩn bị vào lớp 1 chứ không nên cho trẻ đi học thêm trước. Ngoài ra tôi còn sử dụng trang Zalo, messenger nhóm lớp để hướng dẫn, hổ trợ phụ huynh cùng phối hợp với tôi cách dạy trẻ làm quen với chữ viết tại nhà vào những lúc trẻ về nhà. Với sự hổ trợ của tôi và sự cố gắng nổ lực của phụ huynh giờ đây các trẻ đã làm quen với chữ viết đạt hiệu quả rất cao. 2. Tính thực tiễn của sáng kiến Khi áp dụng các biện pháp trên chất lượng của trẻ được cải thiện và nâng cao rõ nét, trẻ không còn e dè, nhút nhát, không còn nhầm lẫn các chữ cái với nhau, phát âm rõ ràng chính xác, phân biệt, tìm các chữ theo yêu cầu một cách chính xác và nhanh chóng, chủ động, tích cực tham gia hoạt động ở mọi lúc mọi nơi. Việc nghiên cứu biện pháp này đã giúp trẻ hình thành và phát triển hình thành ở trẻ những khả năng phát triển ngôn ngữ mạch lạc, đặc biệt hình thành ở trẻ một số kĩ năng làm quen với chữ viết tạo tâm thế tự tin, sẳn sàng cho trẻ chuẩn bị bước vào lớp 1. Ngôn ngữ có vai trò rất lớn đối với trẻ, bởi nó là phương tiện quan trọng nhất để trẻ lĩnh hội nền văn hóa dân tộc, để trẻ giao lưu với những người xung quanh, để tư duy, tiếp thu khoa học và bồi bổ tâm hồn, hình thành, phát triển nhân cách của trẻ. Hiện nay "Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết" đã và đang được xây dựng và thực hiện và vận dụng rộng trong toàn trường cũng như các trường mầm non trong huyện. 3. Hiệu quả áp dụng và phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến 3.1. Hiệu quả áp dụng
13. 13 Sau gần 9 tháng thực hiện để tài nhờ sự cố gắng của bản thân, cùng cô giáo trong lớp và đặc biệt là sự nổ lực của trẻ và sự phối kết hợp của phụ huynh nên đa số các trẻ đã có sự thay đổi và tiến bộ rõ rệt. - Trẻ đã phát âm đúng, chính xác, rõ ràng được tất cả các chữ cái trong bảng chữ cái tiếng việt. - Nhận dạng được tất cả các chữ cái theo các mẫu chữ khác nhau (chữ in thường, viết thường, in hoa); sao chép một số kí hiệu chữ cái, tên của mình; xem và nghe đọc các loại sách khác nhau; trẻ nhận biết được hướng đọc, viết: từ trái sang phải, từ dòng trên xuống dòng dưới. - Nhận biết, tô đúng hướng của các nét chữ. Biết giữ gìn bảo vệ sách, vở. * Kết quả khảo sát trẻ sau khi áp dụng các biện pháp Trước khi áp dụng Sau khi áp dụng T Đạt Chưa đạt Đạt Chưa T Nội dung đạt Số Số trẻ % Số trẻ % Số trẻ % % trẻ Trẻ nhận các dạng 13/34 38,2 21/34 61,8 34/34 100 0 0 chữ cái trong bảng 1 chữ cái tiếng việt. Trẻ phát âm chữ chữ cái rõ ràng chính xác Làm quen với cách đọc 12/34 35,3 22/34 64,7 34/34 100 0 0 2 các từ đơn giản. Tô, đồ các nét chữ 09/34 26,5 25/34 73,5 34/34 100 0 0 cái trùng khít lên nét 3 chấm mờ, hoàn thành vở tập tô sạch sẽ. Kĩ năng cầm bút, tư 11/34 32,4 23/34 67,6 34/34 100 0 0 4 thế ngồi khi viết. Nhìn vào bảng so sánh kết quả trước và sau khi thực hiện biện pháp đã cho thấy sự tiến bộ rõ rệt về làm quen với chữ viết của trẻ tại lớp mẫu giáo 5-6 tuổi rất đáng yên tâm để chuẩn bị cho trẻ bước vào lớp 1. - Bản thân có nhiều kinh nghiệm trong việc phối hợp giáo viên trong lớp, phụ huynh để dạy trẻ làm quen với chữ viết ; đặc biệt nâng cao kĩ năng ứng dụng công nghệ thông tin vào các hoạt động dạy trẻ học đọc, học viết một cách linh hoạt và sáng tạo, biết nắm bắt những cái mới, chủ động lên kế hoạch, xây dựng nội dung chương trình hoạt động phù hợp, kịp thời với điều kiện hoàn cảnh thực tế của nhà trường và của địa phương. - Có cơ hộ trao đổi, chia sẻ những kinh nghiệm với đồng nghiệp với phụ huynh làm cho tình cảm của giáo viên và phụ huynh gắn kết hơn, được phụ huynh tin tưởng và tín nhiệm, các cháu yêu mến.
14. 14 - Phụ huynh đã hiểu được tầm quan trọng của việc dạy trẻ làm quen với chữ viết nên đã tích cực phối, kết hợp với cô giáo giúp trẻ làm quen với chữ viết đạt hiệu quả rất cao.. 3.2. Phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến Phạm vi áp dụng biện pháp: Áp dụng cho trẻ 5-6 tuổi B tại trường mầm non Bình Minh. Qua một thời gian áp dụng các biện pháp tôi đã gặt hái được rất nhiều kết quả mang nhiều ý nghĩa to lớn. Từ kết quả đạt được tôi mạnh dạn trao đổi với đồng nghiệp qua các buổi sinh hoạt tổ, sinh hoạt chuyên môn và áp dụng sang các lớp 5-6 tuổi A và 5-6 tuổi Mai Trung vào đầu học kì 2 năm học 2023-2024 thì các lớp đều đạt hiệu quả khá cao. Qua trao đổi với đồng nghiệp và các đồng chí cán bộ quản lí, hội đồng chuyên môn thì biện pháp của tôi có thể áp dụng rộng rãi trong toàn huyện. III. Kết luận 1. Bài học kinh nghiệm Sau thời gian thực hiện đề tài với các biện pháp được áp dụng và kết quả đã đạt được, tôi nhận thấy đề tài vô cùng có ý nghĩa: Đối với bản thân tôi đã phát huy được vai trò của mình và trẻ có sự thay đổi và tiến bộ vượt bậc, trẻ mạnh dạn, tự tin, chủ động trong khi làm quen với chữ viết, phụ huynh tích cực hưởng ứng cùng cô, nhóm lớp trong công tác phối, kết hợp, tạo cho cô giáo có thêm động lực để hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình. Qua quá trình nghiên cứu đề tài “Biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết” tôi thấy đã đem lại hiệu quả thiết thực trong việc giúp trẻ nhận biết được các mặt chữ cái để phát âm chính xác khi nói mà còn tạo cho trẻ hứng thú học tiếng mẹ đẻ, làm tiền đề cho trẻ thích ứng với việc đọc, viết sau này. - Bản thân tôi đã luôn cố gắng tìm tòi, nghiên cứu tìm ra những biện pháp tâm đắc nhất để xây dựng môi trường chữ viết trong và ngoài lớp sao cho phong phú, hấp dẫn, lôi cuốn trẻ tạo cho trẻ thực sự mỗi ngày đến trường là một niềm vui. - Bên cạnh đó việc lập kế hoạch cũng không kém phần quan trọng, nếu kế hoạch được giáo viên lập khoa học, chỉnh chu, và có sự đầu tư soạn giảng đầy đủ gửi chuyên môn nhà trường duyệt trước ba ngày khi lên lớp thì chắc chắn hiệu quả giờ học đạt rất cao. - Khi lựa chọn những nội dung và hình thức tổ chức cần phải sáng tạo, linh hoạt có thể thay đổi với nhiều hình thức khác nhau không gây nhàm chán cho trẻ. Các hoạt động giúp trẻ làm quen với chữ viết phải được tổ chức theo phương châm “Chơi bằng học, học bằng chơi” trong chương trình giáo dục mầm non. Thông qua những hoạt động chơi gần gũi, trẻ được khám phá và làm quen với một số kĩ năng ban đầu về chữ viết một cách nhẹ nhàng và hiệu quả, đồng thời hướng tới đạt được mục tiêu, kết quả mong đợi cuối độ tuổi 5-6 theo chương trình giáo dục mầm non.
15. 15 - Bản thân luôn cố gắng nâng cao trình độ, đặc biệt việc ứng dụng công nghệ thông tin để kịp thời nắm bắt những chương trình chính thống đổi mới của ngành học GDMN thông qua các buổi tập huấn, chuyên đề của Sở, phòng tổ chức, hay các kênh truyền hình giành cho giáo dục mầm non. - Là một giáo viên mầm non cần nhận thức sâu sắc tầm quan trọng và vai trò trách nhiệm với cái tên “Người mẹ thứ hai” của trẻ, “coi con trẻ chính như con đẻ của mình” thì ắt hẳn nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua. 2. Kiến nghị đề xuất * Đối với nhà trường - Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên. - Tổ chức cho giáo viên đi tham quan dự giờ các trường bạn để học hỏi kinh nghiệm nhằm nâng cao trình độ chuyên môn. - Tu sửa, nâng cấp máy tính, kết nối mạng, bổ sung thêm thiết bị kết nối giữa vi tính và ti vi; bổ sung thêm đồ dùng đồ chơi cho trẻ tham gia các hoạt động LQCV. Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân tôi, trong quá trình thực hiện "Biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ viết" mà bản thân tôi đã tìm tòi suy nghĩ, nghiên cứu trong thời gian qua và đã đưa ra những biện pháp thực hiện thiết thực. XÁC NHẬN NGƯỜI VIẾT BÁO CÁO SÁNG KIẾN CỦA HIỆU TRƯỞNG Nguyễn Thị Minh Thanh Hoàng Thị Lượng XÁC NHẬN CỦA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO