SKKN Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp tại Trường Mầm non Bình Minh

Nội dung tài liệu: SKKN Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp tại Trường Mầm non Bình Minh

1. UBND HUYỆN CAM LỘ TRƯỜNG MẦM NON BÌNH MINH BÁO CÁO SÁNG KIẾN “Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp” Tác giả: Hoàng Thị Kim Chi Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường mầm non Bình Minh, huyện Cam Lộ Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục Mẫu giáo Cam Lộ, tháng 5 năm 2024
2. 2 UBND HUYỆN CAM LỘ CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG MN BÌNH MINH Độc lập - Tự do - Hạnh phúc Cam Lộ, ngày 10 tháng 05 năm 2024 BÁO CÁO SÁNG KIẾN - Họ và tên tác giả: Hoàng Thị Kim Chi Nam, nữ: Nữ - Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ: Cao đẳng sư phạm mầm non - Chức vụ: Giáo viên - Đơn vị công tác: Trường Mầm non Bình Minh - Tên sáng kiến: “Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp” - Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục mẫu giáo - Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Ngày 11/09/2023 I. Lý do chọn sáng kiến 1. Đặt vấn đề Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục, chịu trách nhiệm nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ từ 0-6 tuổi, giúp trẻ phát triển toàn diện về các lĩnh vực: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm-kỹ năng xã hội, thẩm mỹ. Hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, khơi dậy ở trẻ những chức năng tâm sinh lý, năng lực và phẩm chất, những kỹ năng sống cần thiết. Trẻ ở độ tuổi mầm non đều có tâm hồn nhạy cảm với thế giới xung quanh, vì thế giới xung quanh luôn chứa đựng bao điều mới lạ, hấp dẫn và còn có bao điều lạ lẫm khó hiểu, nên trẻ rất tò mò muốn biết, muốn được khám phá. Đây là giai đoạn đặt nền móng đầu tiên quan trọng để phát triển nhân cách của trẻ. Đến trường trẻ được học, được chơi, được tiếp xúc với nhiều bạn, được sống trong tình yêu thương bao bọc của các cô giáo, trẻ được khám phá nhiều điều bí ẩn ở thế giới xung quanh. Hoạt động chủ đạo của trẻ là hoạt động chơi hay nói cách khác trẻ “Học bằng chơi, chơi mà học”. Môi trường giáo dục là một trong những yếu tố quan trọng để đáp ứng nhu cầu chơi của trẻ, đồng thời cũng là phương tiện để hỗ trợ thực hiện các nội dung trong chương trình nhằm giúp trẻ đạt được kết quả mong đợi và mục tiêu của Chương trình Giáo dục mầm non. Việc tạo môi trường giáo dục nói chung và môi trường giáo dục trong lớp nói riêng chính là tạo cho trẻ một môi trường vui chơi, tạo cơ hội cho trẻ có thể tự tham gia và thỏa mãn các nhu cầu chơi, giao lưu học hỏi với các bạn, giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, hình thành tính kiên trì, mạnh dạn, tự tin; giúp trẻ lĩnh hội kiến thức, kỹ năng cần thiết phù hợp với độ tuổi; đồng thời qua chơi trẻ tích lũy vốn sống, vốn kinh nghiệm qua đó nhân cách của trẻ được hình thành và phát triển tốt hơn.
3. 3 Thế nhưng thực tế việc xây dựng môi trường học tập hiện nay còn rất hạn chế do giáo viên chưa sử dụng đa dạng các nguyên vật liệu cho trẻ hoạt động mà chủ yếu là các nguyên vật liệu từ nhựa, xốp nỉ. Mặc dù đã tạo được môi trường theo hướng mở tuy nhiên lại chưa tạo được sự hứng thú lâu dài, trẻ nhanh chán nản và bỏ chơi giữa chừng, các góc chơi chưa đáp ứng được các nhu cầu muốn khám phá, trải nghiệm của trẻ. Là một giáo viên trực tiếp đứng lớp tôi luôn suy nghĩ, trăn trở làm thế nào để có một môi trường luôn mới, sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương, tại nhóm lớp, lại vừa giúp trẻ có kỹ năng chơi tốt, tích cực, hứng thú tham gia trải nghiệm trên môi trường trong lớp một cách hiệu quả nhất. Chính vì vậy, tôi lựa chọn đề tài: “Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp” 2. Những vấn đề cần được giải quyết Năm học 2023-2024 tôi được phân công dạy lớp mẫu giáo 5-6 tuổi A cụm trung tâm với tổng số 29 trẻ/2GV ( Có 14 trẻ nữ, 15 trẻ nam trong đó có 1 trẻ khuyết tật về vận động khá nặng). Qua tìm hiểu thực tế tại lớp 5-6 tuổi A, tôi thấy cần phải giải quyết các vấn đề sau: - Giáo viên đã có sự đổi mới trong xây dựng môi trường theo hướng mở nhưng lại chưa tận dụng được nhiều nguyên vật liệu, chưa tạo được nhiều cơ hội cho trẻ trải nghiệm và tham gia tạo môi trường cùng cô. - Đa số trẻ chưa tích cực, chủ động, chưa nắm được các thao tác và kỹ năng khi trải nghiệm trên môi trường đã tạo ra trong lớp, từ đó trẻ chưa duy trì được sự hứng thú lâu dài khi chơi. - Nhận thức của phụ huynh không đồng đều, một số phụ huynh bận nhiều việc, không có thời gian đưa đón con nên việc trao đổi thường xuyên với phụ huynh cũng như vận động phụ huynh ủng hộ thêm các nguyên vật liệu, tham gia tạo môi trường cho trẻ hoạt động cùng cô còn hạn chế. - Đa số thời gian giáo viên chủ yếu dành cho công tác chăm sóc giáo dục trẻ nên có ít thời gian để làm đồ dùng đồ chơi tự tạo, sáng tạo các góc như ý muốn. Để tìm ra các giải pháp tối ưu và phù hơp với trẻ vào đầu năm học tôi tiến hành khảo sát trên trẻ, kết quả đạt được như sau: Tỷ lệ STT Kỹ năng trẻ cần đạt Đạt Tỷ lệ % Chưa đạt % Khả năng hứng thú lâu dài của 1 13/29 44,8 16/29 55,2 trẻ khi chơi Trẻ tích cực và chủ động khi 2 trải nghiệm trên môi trường đã 13/29 44,8 16/29 55,2 tạo trong lớp Trẻ có thao tác và kỹ năng 3 12/29 41,4 17/29 58,6 chơi Trẻ tham gia tạo môi trường 4 12/29 41,4 17/29 58,6 cùng cô
4. 4 3. Tính cấp thiết Trong những năm gần đây, bậc học mầm non đang tiến hành đổi mới chương trình giáo dục trẻ mầm non. Trong đó, đặc biệt coi trọng việc tổ chức các hoạt động phù hợp sự phát triển của từng cá nhân trẻ, khuyến khích trẻ hoạt động một cách chủ động tích cực, hồn nhiên vui tươi. Đồng thời, tạo điều kiện cho giáo viên phát huy khả năng sáng tạo trong việc lựa chọn và tổ chức các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ một cách linh hoạt, thực hiện phương châm “Học bằng chơi - Chơi mà học”, đáp ứng mục tiêu phát triển của trẻ một cách toàn diện về mọi mặt. Và một trong những tiêu chí đổi mới quan trọng đầu tiên đó chính là đổi mới về cách tạo môi trường lớp học cho trẻ được trải nghiệm một cách tích cực. Theo thực tế hiện nay, việc xây dựng môi trường học tập ở các lớp còn rất nhiều hạn chế, mang tính rập khuôn, chưa thực sự lấy trẻ làm trung tâm, chưa xuất phát từ trẻ, chưa kích thích được tình tò mò, muốn khám phá của trẻ, trẻ còn thụ động trong các hoạt động. Chủ yếu là các đồ chơi giáo viên làm sẵn từ xốp nỉ, trẻ chỉ thao tác vài lần rồi nhanh chóng chán nản và trẻ không được tham gia tạo môi trường cùng cô. Chi phí bỏ ra để tạo môi trường lớp học khá nhiều tuy nhiên lại mang lại hiệu quả không cao. Trẻ ít có cơ hội được mày mò, khám phá và thoả sức sáng tạo với các nguyên vật liệu mở, gần gũi, sẵn có tại địa phương. Để trẻ thực sự được chủ động trải nghiệm và sáng tạo một các tích cực nhất trên môi trường đã tạo ra trong lớp với sự đa dạng phong phú các nguyên vật liệu mở, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài “Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp” II. Giải quyết vấn đề 1.Tính mới và sáng tạo của sáng kiến 1.1. Giải pháp thứ nhất: Xác định các góc chơi và sưu tầm, lựa chọn các nguyên vật liệu 1.1.1. Xác đinh các góc chơi - Để có thể tạo được môi trường lớp học hiệu quả, việc đầu tiên cần xác định nguyên tắc của các góc hoạt động từ đó bố trí, đặt tên các góc chơi phù hợp. Ở lớp, tôi đã thiết kế cho trẻ 4 góc hoạt động: góc học tập, góc phân vai, góc xây dựng, góc nghệ thuật. Trong quá trình thiết kế các góc chơi, tôi luôn chú ý bố trí các góc yên tĩnh xa các góc ồn ào, các góc chơi có khoảng rộng, cách nhau hợp lý để đảm bảo an toàn cho trẻ trong quá trình hoạt động và vui chơi, tạo ranh giới giữa các góc chơi phù hợp, tuy nhiên phải đảm bảo không che tầm nhìn của trẻ và không cản trở việc trẻ giao lưu giữa các góc chơi. Kí hiệu các góc chơi hết sức đơn giản, không có quá nhiều màu sắc vì dễ làm cho trẻ bị rối mắt. - Sau khi đã xác định được các góc chơi trong lớp, tôi tiến hành lựa chọn những nội dung chơi, đồ chơi, nguyên vật liệu phù hợp với độ tuổi của trẻ, tiến hành thiết kế các hoạt động, các trò chơi trong các góc sáng tạo, phù hợp với nội dung đã chọn và khả năng của trẻ. 1.1.2. Chú trọng, tận dụng các nguyên vật liệu sẵn có tại địa phương để tạo các góc chơi, tạo đồ chơi.
5. 5 - Nguyên vật liệu tự nhiên ở địa phương rất đa dạng, phong phú như các phế liệu từ sinh hoạt gia đình (giấy bìa, giấy két, vỏ hộp bánh kẹo, báo cũ, len vụn ), các nguyên vật liệu thiên nhiên (rơm rạ, tre nứa, mo cau, gáo dừa, lá cây, những mảnh gỗ, đá, các loại hạt ngũ cốc, các loại vỏ trai, sò, ốc, hến ) - Ngay từ đầu năm học, tôi đã tiến hành sưu tầm và tích trữ thành kho nguyên vật liệu của lớp qua nhiều hình thức. Tuy nhiên, khi sưu tầm các nguyên vật liệu cần lưu ý phải đảm bảo tính thẩm mỹ và an toàn cho trẻ: không độc hại, không sắc nhọn, không nguy hiểm, kích cỡ phù hợp với trẻ, dễ bảo quản, cất giữ, dễ phục hồi và sửa chữa khi chơi. - Và để kho nguyên vật liệu của lớp không phải là một kho phế liệu, thì sau khi sưu tầm, tôi đã cùng trẻ phân loại, sắp xếp vào các giá, các góc chơi. Xếp các nguyên vật liệu vào rổ, đánh tên, nhãn mác và luôn để trong trạng thái mở để trẻ thường xuyên hoạt động. - Để thuận tiện cho trẻ, tôi sắp xếp các nguvật liệu tại tất cả các góc chơi trong lớp sao cho trẻ thấy rõ và có thể lấy được dễ dàng. Ví dụ + Ở góc học tập, tôi cùng trẻ xếp thêm các nguyên vật liệu như: các loại hột hạt (hạt đậu, hạt chè, hạt cao su, hạt trúc ), sỏi, kẽm nhung để trẻ tự sáng tạo ra các trò chơi về toán học. + Ở góc phân vai, tôi bố trí thêm cho trẻ các nguyên vật liệu như vải, bìa carton, mo cau, vỏ hộp bánh kẹo, những mảnh gỗ, bông, tre nứa, lốp xe cũ để trẻ tự tạo ra các mặt hàng, các thực phẩm thuộc 4 nhóm chất dinh dưỡng thông thường. + Ở góc nghệ thuật, tôi cùng trẻ sắp xếp lên giá rất phong phú và đa dạng các nguyên vật liệu cho trẻ trải nghiệm như: len, gáo dừa, vải vụn, cúc áo, hạt cườm, quả thông, vỏ ngao, sò, ốc, hến, tre nứa, vỏ bọc thực phẩm, vỏ trứng, lá cây, gỗ, vải bố để trẻ tạo ra các nhạc cụ, quần áo biểu diễn văn nghệ, đồ chơi về chủ đề theo ý thích của trẻ. + Ở góc chữ cái, trẻ luôn được trải nghiệm với các nguyên vật liệu mở như: hạt trúc, bìa carton, các loại hạt ngũ cốc, dây thừng, lá cây - Song song với việc cho trẻ tiếp xúc với nguyên vật liệu thì tôi cho trẻ tham gia tạo môi trường nghệ thuật và các đồ chơi trong lớp học cùng cô với phương châm “Tất cả các góc chơi đều có bàn tay của trẻ”. Vì vậy các đồ chơi, các trò chơi ở các góc trong lớp rất dễ thương, ngộ nghĩnh và đầy sáng tạo bởi được tạo ra từ trẻ. Kết hợp cho trẻ quan sát, nhận xét các sản phẩm sưu tầm để trẻ thấy hết được giá trị của các nguyên vật liệu và kích thích sự tò mò, trí tưởng tượng, sáng tạo và muốn trải nghiệm của trẻ. Ví dụ: + Tôi cho trẻ lên ý tưởng về kí hiệu của 4 góc chơi trong lớp và cùng trẻ thực hiện như: góc học tập từ vải bố, dây thừng; góc nghệ thuật từ bìa carton, len, kẽm nhung; góc phân vai từ mo cau, mẹt tre; góc xây dựng từ các mảnh gố, bông, các loạt hạt.
6. 6 + Ở góc “Dinh dưỡng của bé”, tôi cùng với trẻ làm các thực phẩm thuộc 4 nhóm chất để trang trí góc chơi từ mẹt tre, bìa carton, vỏ hộp bánh kẹo Trẻ cùng cô sơn vẽ, tô màu để trang trí góc chơi. + Hay ở góc “Bé nào ngoan”, tôi cùng trẻ làm bảng bé ngoan để cắm cờ thi đua từ dây thừng và vải bố, làm cờ thi đua từ bìa carton, tre nứa. + Ở góc “Bé học chữ gì”, tôi cùng trẻ lên ý tưởng vào tạo ra một cái cây chữ cái từ hạt trúc, lá cây, viết các chữ cái lên các mảnh gỗ. Chính vì tất cả các góc chơi đều xuất phát từ ý tưởng và có bàn tay của trẻ tham gia nên các góc chơi trong lớp tôi đều rất phong phú, đa dạng và gần gũi. 1.2. Giải pháp thứ hai: Tổ chức cho trẻ hoạt động trên môi trường trong lớp 1.2.1. Qua hoạt động góc - Muốn trẻ chơi tích cực, chơi sáng tạo, nghĩ ra nhiều cách chơi trong các góc thì ngay từ đầu năm học khi trẻ còn bỡ ngỡ, chưa quen với đồ dùng đồ chơi, các nguyên vật liệu, các hoạt động ở các góc quanh lớp, tôi đã giới thiệu cho trẻ về các góc chơi, các nội dung chơi qua từng chủ đề, bao quát quá trình chơi và nhập vai cùng trẻ. - Để trẻ tham gia vào các góc chơi có hiệu quả, trước hết tôi đã nắm bắt đặc điểm tâm sinh lý của từng trẻ mà lớp tôi phụ trách, vì mỗi trẻ đều có những mặt mạnh và mặt hạn chế, trẻ kém tự tin, dễ chán nản hay bỏ chơi giữa chừng. Và những điều đó tôi đã nắm được từ bước đầu khảo sát trẻ cũng như qua quá trình chăm sóc giáo dục trẻ. Từ đó tôi gợi ý trẻ tự chọn nhóm chơi và thoả thuận các vai chơi. Ví dụ + Ở lớp tôi có cháu Hoàng Anh, Văn Sỹ, Thanh Tùng, Thanh Thiên, Thanh Thảo còn khá rụt rè và chơi rất nhanh chán, bỏ chơi giữa chừng. Ngay từ đầu năm học, tôi đã nắm bắt được những đặc điểm và thế mạnh của những trẻ này, như cháu Hoàng Anh, Thanh Thiên có rất nhiều sáng tạo khi chơi lắp ghép, xây dựng, cháu Thanh Thảo rất thích được tô vẽ, làm tranh, đồ chơi từ nguyên vật liệu, cháu Văn Sỹ, Thanh Tùng thì khá đam mê học toán. Từ đó tôi hướng trẻ lựa chọn góc chơi mà trẻ yêu thích, gợi ý, khuyến khích trẻ sáng tạo với các nguyên vật liệu ở các góc và luôn động viên khen ngợi kịp thời khi trẻ tạo ra được sản phảm đẹp, trò chơi hay. Thêm vào đó, tôi còn giới thiệu thêm cho trẻ biết những cái thú vị, cái hay ở các góc chơi khác trong lớp để kích thích sự tò mò của trẻ. + Đối với cháu Đức Minh, cháu bị khuyết tật về vận động nên khả năng di chuyển, thao tác với các nguyên vật liệu, đồ chơi bị hạn chế. Vì vậy, trước khi vào buổi chơi, tôi luôn hỏi trẻ về góc chơi mà trẻ lựa chọn và ý tưởng trải nghiệm, từ đó tôi giúp trẻ di chuyển về góc chơi, hỗ trợ trẻ trong suốt quá trình chơi, hướng dẫn, gợi ý và có thể bắt tay cho trẻ thực hiện các thao tác với đồ chơi và các nguyên vật liệu. Ngoài ra, tôi còn thường xuyên nhắc nhở các trẻ trọng lớp phải yêu thương, quan tâm và giúp đỡ bạn, chia sẻ đồ chơi và chơi cùng bạn. - Trước khi vào buổi chơi tôi trao đổi về chủ đề chơi, tôi cho trẻ đưa ra ý tưởng trải nghiệm rồi cho trẻ tự lựa chọn công việc sẽ tham gia vào các nhóm
7. 7 khác nhau, trẻ trong nhóm tự phân công công việc cụ thể cho các thành viên. Trong quá trình trẻ trải nghiệm, tôi chú ý rèn cho trẻ các kỹ năng mới, khuyến khích trẻ quan tâm, giúp đỡ, chia sẻ với nhau trong công việc, tạo các tình huống tương tác với nhau và cho trẻ tự đánh giá kết quả. Ví dụ: + Khi trẻ chơi ở góc bán hàng, trẻ phải tự lên ý tưởng về các mặt hàng mà trẻ bán, trưng bày, giới thiệu, mời khách mua hàng, trả giá. Trẻ tự phân công nhiệm vụ cho nhau: bạn thì rao bán hàng, bạn thì làm nhiệm vụ sản xuất các mặt hàng (bó rau, nhồi quả, làm thêm thực phẩm, quần áo, mũ nón, giày dép từ nguyên vật liệu ). Tôi luôn chú ý bao quát và gợi ý để trẻ thực hiện tốt các kỹ năng như kỹ năng mời khách mua hàng, gói hàng cho khách, kỹ năng làm đồ chơi từ nguyên vật liệu. Trong quá trình trẻ chơi, trẻ có thể tỏ thái độ, nhận xét bạn chơi và chia sẻ với nhau như “Mình thấy bạn bán cái này như vậy là rẻ quá”, “Mình thấy bạn nên trang trí cái túi như thế này sẽ đẹp hơn” + Hay khi trẻ chơi ở góc nghệ thuật, trẻ biểu diễn văn nghệ về chủ đề, tôi cho trẻ tự lên ý tưởng biểu diễn, tự lựa chọn các bài hát, bài thơ, câu chuyện, tự thiết kế và lựa chọn trang phục, nhạc cụ để biểu diễn. Chẳng hạn, khi trẻ muốn biểu diễn các bài hát về Tây Nguyên, trẻ sẽ tự phân công nhiệm vụ cho nhau: bạn thì trang trí thêm cho các bộ trang phục dân tộc, bạn thì chơi nhạc cụ như đàn tơ-rưng, đàn đá, khèn , bạn thì múa, bạn thì hát. Và trong suốt quá trình biểu diễn, trẻ sẽ tự góp ý, sửa sai cho nhau như sửa sai khi bạn hát sai lời, tập lại các động tác múa cuộn cổ tay cho thật dẻo hay góp ý khi bạn trang trí các trang phục dân tộc chưa phù hợp. - Ngoài các đồ dùng đồ chơi đã có thì ở tất cả các góc tôi đều bố trí thêm nhiều các nguyên vật liệu để trẻ tự do sáng tạo và trang trí các góc cùng bạn, cùng cô. Vì vậy, trong quá trình chơi ở các góc, trẻ được mày mò, khám phá, tự tạo ra đồ chơi và các sản phẩm theo ý thích của mình. Ví dụ: + Khi trẻ chơi ở góc chữ cái, ngoài một số đồ dùng đồ chơi đã có, trẻ có thể sáng tạo thêm nhiều trò chơi chữ cái từ nguyên vật liệu như: làm các quả trứng chữ cái từ bìa carton, viết chữ cái lên các mảnh gố, mo cau, tạo ra vòng quay chữ cái từ vỏ hộp bánh kẹo + Khi trẻ chơi ở góc dinh dưỡng, trẻ cùng bạn tưởng tượng và tự tạo ra các thực phẩm thuộc 4 nhóm chất dinh dưỡng như: con cá, tôm, cua từ nắp chái, cúc áo, sỏi đá, các loại vỏ ngao sò ốc hến, con mực từ mo cau, các loại quả từ vỏ bọc trái cây, làm các túi đựng các loại hạt ngũ cốc, gạo Sau đó, trẻ tự xếp các sản phẩm trẻ vừa tạo ra vào đúng nhóm thực phẩm. + Hay khi trẻ chơi ở góc nghệ thuật, ngoài các thao tác với các học liệu như vẽ tranh, tô màu, xé dán, cắt dán, nặn trẻ còn được phát huy trí tưởng tự và đôi tay khéo léo của mình với các nguyên vật liệu như: trẻ xếp hình các con vật từ sỏi đá, trẻ làm con nhím, con hạc từ quả thông, làm những chiếc xe từ giấy bìa giấy két, làm các con côn trùng từ lá cây, len, bông, cành cây khô, làm các con vật từ vỏ trứng, que kem, bìa carton, các mảnh gỗ 1.2.2. Qua hoạt động học
8. 8 - Ngoài việc tổ chức hoạt động góc, tôi còn tạo thêm nhiều cơ hội cho trẻ trải nghiệm trên môi trường trong lớp thông qua các giờ học. Vì vậy, nhiều hoạt động học được tổ chức rất nhẹ nhàng, không nặng nề về chuẩn bị các đồ dùng dạy học mà ngược lại trẻ được khám phá, trải nhiệm nhiều trên chính môi trường trong lớp học. Từ đó trẻ vừa lĩnh hội được nhiều kiến thức vừa phát huy được tính tích cực chủ động. Ví dụ + Với hoạt động làm quen chữ cái “Làm quen chữ cái e, ê”, tôi phối hợp với giáo viên trong lớp cho trẻ tự do trải nghiệm, tìm kiếm chữ cái e, ê trên môi trường chữ viết phong phú trong lớp học và tạo ra chữ cái e, ê từ chính những nguyên vật liệu xung quanh lớp như: xếp chữ cái e, ê từ dây thừng, các loại hạt, trẻ nứa, các mảnh gỗ, sỏi đá, ghép các nét chữ rời từ bìa carton + Với hoạt động khám phá khoa học “Nhựa và tôi”, tôi cho trẻ khám phá xung quanh lớp học và tìm ra những đồ dùng đồ chơi từ nhựa, chơi trò chơi “Vũ điệu dừng nhựa” trên môi trường đồ dùng đồ chơi phong phú trong lớp học. + Với hoạt động làm quen với toán tách-gộp các nhóm số lượng trong phạm vi 10, tôi cho trẻ tự do lựa chọn các đồ chơi, nguyên vật liệu xung quanh lớp học về tập tách-gộp theo nhóm như: nhóm chọn bảng tách gộp các hạt sáo, kẽm nhung xâu trên dây, nhóm chọn sỏi đá để tách-gộp, nhóm chọn các loại hạt ngũ cốc, nhóm chọn tre nứa, các mảnh gỗ. + Hay với các hoạt động tạo hình từ nguyên vật liệu, trẻ được thoả sức lựa chọn và phối hợp các nguyên vật liệu mà trẻ yêu thích để tạo ra sản phẩm như trang trí rèm cửa từ lá cây, hột hạt kết hợp màu nước, tạo hình đàn cá từ cúc áo, các loại hạt, bìa carton kết hợp tô màu, tạo hình cây xanh từ cành cây khô, lá cây, tre nứa, kẽm nhung 1.2.3. Qua giờ đón trẻ, hoạt động chiều và các giờ chơi. - Tôi tận dụng những khoảng thời gian rảnh trong giờ đón trẻ để cho trẻ làm quen và trò chuyện với trẻ về tên gọi, cách sử dụng các nguyên vật liệu sẵn có đã sưu tầm được và được trẻ mang đến lớp. Giới thiệu, gợi ý thêm cho trẻ cách trải nghiệm một số đồ chơi tự tạo, cách làm một số đồ chơi đơn giản từ các nguyên vật liệu như cắt dán các con vật từ lá cây, xếp tranh từ đá sỏi, vẽ tranh từ cát Để những khoảnh khắc đầu tiên khi trẻ đến lớp đều chứa đựng nhiều điều thú vị, mới lạ thay vì cứ phải chơi đi chơi lại các đồ chơi sẵn có nhàm chán. - Tạo điểu kiện cho trẻ sử dụng các nguyên vật liệu tự nhiên và trải nghiệm trên môi trường trong lớp trong cả các giờ hoạt động chiều và các giờ chơi. Tôi thường tổ chức cho trẻ tự làm đồ chơi cho riêng mình từ những nguyên vật liệu sưu tầm, tuy đó chỉ là những đồ chơi rất đơn giản nhưng đây là một việc làm hết sức ý nghĩa đối với trẻ, sản phẩm của trẻ làm ra vừa để ngắm vừa là một món quà độc đáo của trẻ dành cho người thân bằng chính sức lao động và khả năng cùa mình, lại vừa thoả mãn chính nhu cầu chơi và học của trẻ. Ví dụ + Tôi đã tận dụng những nguyên vật liệu từ bữa ăn phụ của trẻ để cùng trẻ tạo thành những sản phẩm theo ý thích như: in hình con bạch tuột từ vỏ chuối, làm tranh từ vỏ trứng cút, xé vỏ quýt thành một bông hoa...
9. 9 - Tất cả các sản phẩm mà trẻ tạo ra đều được trưng bày để động viên, khích lệ trẻ cũng như giới thiệu cho phụ huynh quan sát, theo dõi. Một số sản phẩm trẻ được mang về nhà, qua đó khuyến khích bố mẹ trẻ tận dụng và sáng tạo nhiều đồ chơi tại nhà từ các nguyên vật liệu tự nhiên sẵn có cho trẻ chơi mọi lúc mọi nơi. Có thể nhận thấy, trẻ luôn được khám phá và trải nghiệm trên môi trường trong lớp vào hầu hết các hoạt động trong ngày, trẻ luôn được chủ động, tự tìm tòi, mày mò, tưởng tượng, sáng tạo, tự nghĩ ra hình thức trải nghiệm và tự đánh giá kết quả đã tạo ra. 1.3. Giải pháp thứ ba: Công tác phối kết hợp với phụ huynh - Muốn tạo được môi trường trong lớp có hiệu quả thì cũng rất cần sự giúp đỡ của các bậc phụ huynh. Trong buổi họp phụ huynh ngay từ đầu năm học, tôi đã nêu lên tầm quan trọng của việc tạo môi trường lớp học đối với sự phát triển của trẻ như: giúp trẻ khéo léo hơn, sáng tạo hơn, tiết kiệm hơn, chủ động hơn...và tầm quan trọng của việc tạo môi trường từ các nguyên vật liệu sẵn có tại địa phương đối với tính tích cực hoạt động của trẻ. Qua đó, tôi đã vận động phụ huynh đóng góp thêm sách báo, các nguyên vật liệu như giấy bìa, giấy két, các loại hột hạt, vải vụn, ngao sò ốc hến để làm phong phú thêm kho nguyên vật liệu cho trẻ trải nghiệm. - Tôi thường xuyên mời phụ huynh tham quan lớp học, giới thiệu về các góc chơi mà trẻ được trải nghiệm hàng ngày, các sản phẩm trẻ đã tạo ra từ đó vận động phụ huynh tham gia trang trí, làm các đồ dùng đồ chơi cùng cô. Ví dụ + Tôi đã mời phụ huynh tranh thủ bỏ ra một chút ít thời gian vào tham quan lớp học, giới thiệu đến phụ huynh những đồ chơi, trò chơi, các nguyên vật liệu mà trẻ được trải nghiệm qua các chủ đề khác nhau, những góc chơi trẻ đã lên ý tưởng và tham gia trang trí cùng cô, các sản phẩm tự tay trẻ sáng tạo ra ở tất cả các góc chơi từ nguyên vật liệu. Đa số phụ huynh đều trầm trồ khen ngợi các ý tưởng, sản phẩm của trẻ và không nghĩ rằng trẻ lại có khả năng sáng tạo đến như vậy. + Tôi đã vận động phụ huynh cùng cô làm một số đồ dùng đồ chơi như: Sơn đá cho trẻ vẽ hình, cưa các cây tre, gỗ và mài nhẵn để làm nguyên vật liệu, nhờ phụ huynh đóng các giá gỗ cho trẻ chơi bán hàng và để trưng bày sản phẩm của trẻ - Vào các giờ trả trẻ, tôi trao đổi với phụ huynh về các hoạt động mà trẻ đã được trải nhiệm trong ngày. Qua đó, khích lệ trẻ hoạt động, tích cực tạo ra sản phẩm đẹp, trò chơi hay, thổi vào trẻ lòng tự hào về sản phẩm đã tạo ra của mình, của bạn. Khi người thân của trẻ tới đón, trẻ thích thú tự giới thiệu về các hoạt động, các sản phẩm của mình, của bạn và đã nhận được sự hài lòng, khích lệ của các bậc phụ huynh. - Thêm vào đó, tôi đã làm tốt công tác phối kết với phụ huynh thông qua nhóm lớp, nhóm zalo chia sẻ một số đồ chơi, trò chơi từ các nguyên vật liệu thiên nhiên để phụ huynh chơi cùng trẻ khi ở nhà, khuyến khích phụ huynh cho trẻ mang các đồ chơi tự tạo ở nhà đến lớp. Tôi đã quay, ghi hình các hoạt động của trẻ khi trải nghiệm trên môi trường trong lớp gửi cho phụ huynh. Qua đây,
10. 10 phụ huynh vừa được theo dõi các hoạt động của trẻ ở lớp lại vừa phát hiện được các tố chất, thế mạnh cũng như năng khiếu của trẻ. Sau khi thực hiện các giải pháp mới trong sáng kiến bản thân tôi cũng đã nhận thấy có một số ưu điểm và nhược điểm sau: * Ưu điểm - Giúp giáo viên tạo được môi trường lớp học đa dạng, phong phú, an toàn, thân thiện nhưng rất gần gũi đối với trẻ. Các góc chơi được bố trí linh hoạt và sáng tạo nhưng luôn được làm mới qua từng chủ đề. - Chi phí để tạo môi trường rất thấp song mang lại hiệu rất cao vì phần lớn tận dụng các nguyên vật liệu sẵn có tại địa phương và góp phần bảo vệ môi trường. - Trẻ duy trì được khả năng hứng thú lâu dài khi chơi bởi các góc chơi luôn mới, phong phú, đa dạng các nguyên vật liệu và đồ chơi. - Trẻ mạnh dạn, tự tin, tự lập, hứng thú tham gia các hoạt động và thích được đến lớp. Trẻ nắm được các thao tác và kỹ năng chơi. Trẻ càng ngày càng nhanh nhẹn, chủ động và phát huy tính tích cực hoạt động, phát triển khả năng tư duy. Trẻ biết chơi theo nhóm, cùng nhau thảo luận, đưa ra ý kiến và thực hiện một cách có hiệu quả nội dung đưa ra. Trẻ biết cách sử dụng nguyên vật liệu ở các góc để tạo ra nhiều sản phẩm sáng tạo. - Thay vì bị thu động khi chơi ở các góc, trẻ được lên ý tưởng và tham gia trang trí các góc chơi cùng cô. - Nhiều hoạt động học được tổ chức rất nhẹ nhàng, không nặng nề về khâu chuẩn bị các đồ dùng dạy học do tận dụng chính các đồ chơi và nguyên vật liệu trong lớp học. - Làm thay đổi hoàn toàn nhận thức của các bậc phụ huynh về tầm quan trọng của việc xây dựng môi trường lớp học và sử dụng các nguyên vật đối với tính tích cực chủ động của trẻ. Từ đó, công tác phối kết hợp với phụ huynh trỏ nên thuận lợi và dễ dàng hơn. * Nhược điểm - Việc cất giữ, bảo quản các nguyên vật liệu gặp khó khăn do có một số nguyên vật liệu có độ bền không cao như lá cây, các loại hột hạt, các loại tre nứa hay các tấm gỗ dễ bị héo và mốc. 2. Tính thực tiễn của sáng kiến Sáng kiến: “Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp” được áp dụng từ tháng 09 năm 2023 đến nay tại lớp MG 5-6 tuổi A Trường MN Bình Minh, bước đầu đã mang lại những hiệu quả tích cực trong trong việc phát huy tính sáng tạo, gây hứng thú lâu dài cho trẻ lớp tôi khi trải nghiệm trên môi trường trong lớp. Vì vậy, mỗi ngày đến trường của trẻ đều là một ngày vui và luôn có nhiều điều mới lạ, thú vị. Điều đó không chỉ diễn ra trong một hoạt động ngắn mà thường xuyên được áp dụng trong các hoạt khác nhau tại lớp nhằm tận dụng được nguồn nguyên vật liệu tự nhiên sẵn có gần gũi với trẻ, hình thành tính tích cực, chủ động khi trải nhiệm và khả năng nắm bắt các thao tác, kỹ năng cần thiết cho trẻ. Thêm vào đó, các giải pháp đã góp phần
11. 11 làm cho các hoạt động trên lớp của trẻ trở nên nhẹ nhàng, thoải mái, giúp tiết kiệm kinh phí về tạo môi trường, góp phần bảo vệ môi trường đồng thời tạo được niềm tin và sự hài lòng của các bậc phụ huynh. Đề tài nghiên cứu là sự đúc kết kinh nghiệm của bản thân tôi, khi thực hiện đề tài, tôi đã tiến hành cùng trẻ xây dựng môi trường lớp học hầu hết từ các nguyên vật liệu tự nhiên sẵn có tại địa phương, tổ chức cho trẻ trải nghiệm trên môi trường vào phần lớn các hoạt động trong ngày và đã đem lại hiệu quả cao. Các giải pháp đã giúp trẻ mạnh dạn, tự tin, chủ động trong mọi hoạt động, phát huy được óc sáng tạo và trí tưởng tượng bay bổng cho trẻ Ngoài ra, tôi nghĩ các biện pháp này có thể áp dụng với các trường mầm non lân cận vì hầu hết các nguyên vật liệu tự nhiên để tạo môi trường đều rất dễ kiếm tìm và trẻ có thể dễ dàng sử dụng và sáng tạo ra các sản phẩm bằng nhiều cách khác nhau. 3. Hiệu quả áp dụng và phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến 3.1. Hiệu quả áp dụng Qua thời gian thực hiện biện pháp tôi nhận thấy có một số hiệu quả như sau: - Đối với giáo viên: + Bản thân có nhiều kinh nhiệm về tạo môi trường giáo dục trong lớp và biết cách hướng dẫn, gợi mở cho trẻ hoạt động một cách tích cực. + Biết tận dụng nhiều nguyên vật liệu sẵn có tại địa phương để tạo nhiều đồ chơi phong phú, mới lạ cho trẻ. + Khả năng sáng tạo và linh hoạt trong việc xây dựng môi trường trong lớp theo hướng mở được tăng lên rõ rệt. + Kết quả kiểm tra xây dựng môi trường lấy trẻ làm trung tâm tại lớp đạt kết quả xuất sắc. - Đối với phụ huynh: các bậc phụ huynh đã tích cực ủng hộ các loại sách báo, nhiều nguyên vật liệu và kết hợp với giáo viên tạo môi trường trong lớp cho trẻ hoạt động. - Đối với trẻ: + Đa số trẻ hứng thú, tích cực và chủ động khi trải nghiệm ở các góc chơi. + Trẻ nắm được nhiều kỹ năng, thao tác trong quá trình chơi, lĩnh hội được nhiều kiến thức mới và khắc sâu hơn những kiến thức mà trẻ đã học. + Trẻ có nhiều sáng tạo, nhiều sản phẩm đẹp khi được trải nghiệm với các nguyên vật liệu mở. - Kết quả cụ thể như sau: STT Kỹ năng trẻ cần đạt Trước khi áp Sau khi áp dụng dụng Tăng Đạt Tỷ lệ Đạt Tỷ lệ (%) % % 1 Khả năng hứng thú lâu dài 13/29 44,8 29/29 100 55,2 của trẻ khi chơi
12. 12 2 Trẻ tích cực và chủ động 13/29 44,8 29/29 100 55,2 khi trải nghiệm trên môi trường đã tạo trong lớp 3 Trẻ có thao tác và kỹ năng 12/29 41,4 27/29 93,1 52 chơi 4 Trẻ tham gia tạo môi 12/29 41,4 28/29 96,6 55,5 trường cùng cô Nhìn vào bảng so sánh đối chứng cho thấy sau khi áp dụng đề tài “Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp” thì các tỷ lệ được nâng lên rõ rệt, cụ thể: (1) Khả năng hứng thú lâu dài của trẻ khi chơi tăng 55,2% (2) Trẻ tích cực và chủ động khi trải nghiệm trên môi trường đã tạo trong lớp tăng 55,2% (3) Trẻ có thao tác và kỹ năng chơi tăng 52% (4) Trẻ tham gia tạo môi trường cùng cô tăng 55,5% 3.2. Phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến - Từ tháng 9/2023 sáng kiến đã được đưa vào áp dụng, ban đầu gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện tôi thấy được sự tiến bộ rõ rệt ở trẻ về tính tích cực và chủ động trải nghiệm trên môi trường tại lớp mẫu giáo 5-6 tuổi A. Vì vậy, vào tháng 12 trong buổi sinh hoạt chuyên môn tổ mẫu giáo 5-6 tuổi tôi cũng đã mạnh dạn chia sẽ kinh nghiệm sáng kiến của mình cho các chị em trong tổ áp dụng vào thực tế lớp học của mình. Từ đó dần dần các thành viên trong tổ đã cùng tôi chia sẽ và lan tỏa sáng kiến trong phạm vi toàn trường. Đối tượng áp dụng sáng kiến ở tất cả các độ tuổi tùy vào tình hình thức tế của lớp, khả năng sáng tạo của trẻ để giáo viên có thể tạo môi trường lớp học phát huy được tính tích cực hoạt động của trẻ. Sau một thời gian nghiên cứu và dựa trên kết quả thực hiện sáng kiến tôi nhận thấy sáng kiến của tôi có khả năng nhân rộng đối với tất cả các trường mầm non trong toàn huyện Cam Lộ. III. Kết luận 1. Bài học kinh nghiệm Qua thời gian thực hiện “Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp” tôi nhận thấy rằng việc xây dựng môi trường trong lớp có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với công tác nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ. Giúp trẻ hứng thú tham gia vào các hoạt động học, trẻ thực sự được “Học bằng chơi, chơi mà học”, phát huy trí tưởng tượng, khả năng sáng tạo và hình thành cho trẻ những kỹ năng cần thiết. Là phương tiện, là điều kiện để giáo viên tác động đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Ngoài ra, việc xây dựng môi trường giáo dục trong lớp hiệu quả sẽ tạo ra một môi trường giao tiếp cởi mở, thân thiện giữa cô với trẻ, trẻ với trẻ, trẻ với môi trường xung quanh, tạo cơ hội cho trẻ giải bày các tâm tư nguyện vọng của trẻ với cô, giúp cô hiểu trẻ hơn, phối hợp nhịp nhàng hơn, trẻ cảm thấy thích thú và yêu quý trường lớp hơn.
13. 13 Không chỉ vậy, việc trẻ được hoạt động tích cực trên môi trường phong phú trong lớp học sẽ làm cho phụ huynh phấn khởi, hài lòng, tích cực đồng tình ủng hộ về cả vật chất lẫn tinh thần. Từ đó tạo động lực cho giáo viên không ngừng tìm tòi sáng tạo, có thêm nhiều kình nghiệm để giúp cho công tác chăm sóc giáo dục trẻ ngày càng hiệu quả hơn. 2. Các kiến nghị, đề xuất Để xây dựng môi trường giáo dục lớp học hiệu quả hơn, tôi xin có một vài kiến nghị như sau - Đối với Nhà trường + Nhà trường tổ chức cho giáo viên được đi tham quan học tập môi trường lớp học của các trường điểm trong và ngoài huyện nhiều hơn nữa vào năm học tới. + Tổ chức nhiều buổi thảo luận chuyên đề về việc xây dựng môi trường lớp học phát huy được tính tích cực trải nghiệm của trẻ. + Cùng với Ban đại diện Hội cha mẹ trẻ tuyên truyền đến toàn thể phụ huynh biết tầm quan trọng của việc tạo môi trường học tập trong lớp đối với sự phát triển toàn diện của trẻ. - Đối với Phòng giáo dục + Thường xuyên mở các đợt tập huấn, bồi dưỡng về cách làm đồ dùng đồ chơi từ các nguyên vật liệu và cách tạo môi trường theo hướng mở cho giáo viên trong năm học tới. Trên đây là những chia sẻ của tôi về đề tài “Giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp”, mà tôi đã nghiên cứu, áp dụng trên trẻ tại thực tế lớp học của mình và bước đầu mang lại hiệu quả. Rất mong được sự góp ý của các cấp lãnh đạo và chị em đồng nghiệp./. Xin trân trọng cảm ơn! XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG NGƯỜI VIẾT SÁNG KIẾN Nguyễn Thị Minh Thanh Hoàng Thị Kim Chi XÁC NHẬN CỦA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
14. 14 MỤC LỤC Nội dung Trang I. Lý do chọn sáng kiến 2 1. Đặt vấn đề 2, 3 2. Những vấn đề cần được giải quyết 3 3. Tính cấp thiết 4 II. Giải quyết vấn đề 4 1.Tính mới và sáng tạo của sáng kiến 4 1.1. Giải pháp thứ nhất: Xác định các góc chơi và sưu tầm, 4 lựa chọn các nguyên vật liệu 1.1.1. Xác đinh các góc chơi 4 1.1.2. Chú trọng, tận dụng các nguyên vật liệu sẵn có tại địa 4, 5, 6 phương để tạo các góc chơi, tạo đồ chơi. 1.2. Giải pháp thứ hai: Tổ chức cho trẻ hoạt động trên môi 6 trường trong lớp 1.2.1. Qua hoạt động góc 6, 7 1.2.2. Qua hoạt động học 7, 8 1.2.3. Qua giờ đón trẻ, hoạt động chiều và các giờ chơi 8, 9 1.3. Giải pháp thứ ba: Công tác phối kết hợp với phụ huynh 9, 10 2. Tính thực tiễn của sáng kiến 10, 11 3. Hiệu quả áp dụng và phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến 11 3.1. Hiệu quả áp dụng 11, 12 3.2. Phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến 12 III. Kết luận 12 1. Bài học kinh nghiệm 12, 13
15. 15 2. Các kiến nghị, đề xuất 12