Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp

1. PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO CAM LỘ TRƯỜNG MN BÌNH MINH ------- BIỆN PHÁP “MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP TRẺ 5-6 TUỔI HOẠT ĐỘNG TÍCH CỰC TRÊN MÔI TRƯỜNG TRONG LỚP” Lĩnh vực: Giáo dục mầm non Tên tác giả: Hoàng Thị Kim Chi Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường Mầm non Bình Minh NĂM HỌC: 2023 - 2024
2. 2 Phần I. Mở đầu Lý do chọn biện pháp Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục, chịu trách nhiệm nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ từ 0-6 tuổi, giúp trẻ phát triển toàn diện về các lĩnh vực: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm-kỹ năng xã hội, thẩm mỹ. Hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, khơi dậy ở trẻ những chức năng tâm sinh lý, năng lực và phẩm chất, những kỹ năng sống cần thiết. Trẻ ở độ tuổi mầm non đều có tâm hồn nhạy cảm với thế giới xung quanh, vì thế giới xung quanh luôn chứa đựng bao điều mới lạ, hấp dẫn và còn có bao điều lạ lẫm khó hiểu, nên trẻ rất tò mò muốn biết, muốn được khám phá. Đây là giai đoạn đặt nền móng đầu tiên quan trọng để phát triển nhân cách của trẻ. Đến trường trẻ được học, được chơi, được tiếp xúc với nhiều bạn, được sống trong tình yêu thương bao bọc của các cô giáo, trẻ được khám phá nhiều điều bí ẩn ở thế giới xung quanh. Hoạt động chủ đạo của trẻ là hoạt động chơi hay nói cách khác trẻ “Học bằng chơi, chơi mà học”. Môi trường giáo dục là một trong những yếu tố quan trọng để đáp ứng nhu cầu chơi của trẻ, đồng thời cũng là phương tiện để hỗ trợ thực hiện các nội dung trong chương trình nhằm giúp trẻ đạt được kết quả mong đợi và mục tiêu của Chương trình Giáo dục mầm non. Việc tạo môi trường giáo dục nói chung và môi trường giáo dục trong lớp nói riêng chính là tạo cho trẻ một môi trường vui chơi, tạo cơ hội cho trẻ có thể tự tham gia và thỏa mãn các nhu cầu chơi, giao lưu học hỏi với các bạn, giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, hình thành tính kiên trì, mạnh dạn, tự tin; giúp trẻ lĩnh hội kiến thức, kỹ năng cần thiết phù hợp với độ tuổi; đồng thời qua chơi trẻ tích lũy vốn sống, vốn kinh nghiệm qua đó nhân cách của trẻ được hình thành và phát triển tốt hơn. Thế nhưng thực tế việc xây dựng môi trường học tập hiện nay còn rất hạn chế do giáo viên chưa sử dụng đa dạng các nguyên vật liệu cho trẻ hoạt động mà chủ yếu là các nguyên vật liệu từ nhựa, xốp nỉ. Mặc dù đã tạo được môi trường theo hướng mở tuy nhiên lại chưa tạo được sự hứng thú lâu dài, trẻ nhanh chán nản và bỏ chơi giữa chừng, các góc chơi chưa đáp ứng được các nhu cầu muốn khám phá, trải nghiệm của trẻ. Là một giáo viên trực tiếp đứng lớp tôi luôn suy nghĩ, trăn trở làm thế nào để có một môi trường luôn mới, sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương, tại nhóm lớp, giúp trẻ có kỹ năng chơi tốt, tích cực, hứng thú tham gia trải nghiệm trên môi trường trong lớp một cách hiệu quả nhất. Chính vì vậy, năm học này tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp” Phần II. Nội dung 1. Đánh giá thực trạng Năm học 2023-2024 tôi được phân công dạy lớp mẫu giáo 5-6 tuổi A cụm Trung tâm cùng với cô giáo Lê Thị Hoài Thu với tổng số 29 trẻ (Trong đó có 15 trẻ nam, 14 trẻ nữ và 01 trẻ khuyết tật về vận động). Qua thực hiện biện pháp tôi gặp những thuận lợi và khó khăn như sau:
3. 3 1.1. Thuận lợi - Được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Ban giám hiệu nhà trường trong việc sắp xếp, bố trí các góc chơi và định hướng về tạo môi trường cho trẻ hoạt động tích cực. - Bản thân là giáo viên trẻ, năng động, khéo tay, ham học hỏi, tìm tòi và có nhiều sáng tạo trong việc tạo môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. Có khả năng tiếp thu và ứng dụng nhanh các chuyên đề của “Chương trình giáo dục mầm non theo quan điểm lấy trẻ làm trung tâm”. - 100 % trẻ học qua độ tuổi mẫu giáo 4-5 tuổi nên trẻ khá mạnh dạn, tự tin và có nền nếp khá tốt. - Đa số phụ huynh ủng hộ nhiệt tình, thường xuyên quan tâm giúp đỡ lớp, đóng góp nhiều nguyên vật liệu và góp ý giúp giáo viên tạo môi trường lớp học hiệu quả. - Lớp học ở vùng nông thôn nên các nguyên vật liệu để tạo môi trường sẵn có tại địa phương, dễ tìm kiếm, gần gũi với trẻ, tiết kiệm chi phí và độ bền cao. 1.2. Khó khăn - Giáo viên đã có sự đổi mới trong xây dựng môi trường theo hướng mở nhưng lại chưa tận dụng được nhiều nguyên vật liệu, chưa tạo được nhiều cơ hội cho trẻ trải nghiệm và tham gia tạo môi trường cùng cô. - Đa số trẻ chưa tích cực, chủ động, chưa nắm được các thao tác và kỹ năng khi trải nghiệm trên môi trường đã tạo ra trong lớp từ đó trẻ chưa duy trì được sự hứng thú lâu dài khi chơi. - Nhận thức của phụ huynh không đồng đều, một số phụ huynh bận nhiều việc, không có thời gian đưa đón con nên việc trao đổi thường xuyên với phụ huynh cũng như vận động phụ huynh ủng hộ thêm các nguyên vật liệu, tham gia tạo môi trường cho trẻ hoạt động cùng cô còn hạn chế. - Đa số thời gian giáo viên chủ yếu dành cho công tác chăm sóc giáo dục trẻ nên có ít thời gian để làm đồ dùng đồ chơi tự tạo, sáng tạo các góc như ý muốn. 1.3. Kết quả khảo sát Để tìm ra các giải pháp tối ưu và phù hơp với trẻ vào đầu năm học tôi tiến hành khảo sát trên trẻ, kết quả đạt được như sau: STT Kỹ năng trẻ cần đạt Đạt Tỷ lệ % Chưa đạt Tỷ lệ % 1 Khả năng hứng thú lâu dài của 13/29 44,8 16/29 55,2 trẻ khi chơi 2 Trẻ tích cực và chủ động khi 13/29 44,8 16/29 55,2 trải nghiệm trên môi trường đã tạo trong lớp 3 Trẻ có thao tác và kỹ năng 12/29 41,4 17/29 58,6 chơi 4 Trẻ tham gia tạo môi trường 12/29 41,4 17/29 58,6 cùng cô
4. 4 2. Biện pháp thực hiện Trước những thực trạng nêu trên, tôi rất băn khoăn, trăn trở phải làm gì? Và làm như thế nào? để cho trẻ lớp tôi có một môi trường học tập phong phú, đa dạng về đồ chơi, về nguyên vật liệu và trẻ được hoạt động một cách tích cực nhất trên môi trường đó. Chính vì vậy, tôi đã mạnh dạn đưa ra một số biện pháp cụ thể như sau: Biện pháp 1: Xác định các góc chơi và sưu tầm, lựa chọn các nguyên vật liệu - Để có thể tạo được môi trường lớp học hiệu quả, việc đầu tiên cần xác định nguyên tắc của các góc hoạt động, từ đó bố trí, đặt tên các góc chơi phù hợp. Sau đó lựa chọn những nội dung chơi, đồ chơi, nguyên vật liệu phù hợp với độ tuổi của trẻ, tiến hành thiết kế các hoạt động, các trò chơi trong các góc sáng tạo, phù hợp với nội dung đã chọn và khả năng của trẻ. (Video minh hoạ) - Chú trọng, tận dụng các nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương để tạo các góc chơi, tạo đồ chơi. + Nguyên vật liệu tự nhiên ở địa phương rất đa dạng, phong phú như các phế liệu từ sinh hoạt gia đình (giấy bìa, giấy két, vỏ hộp bánh kẹo, báo cũ, len vụn ), các nguyên vật liệu thiên nhiên (rơm rạ, tre nứa, mo cau, gáo dừa, lá cây, những mảnh gỗ, đá, các loại hạt ngũ ốc c, các loại vỏ trai, sò, ốc, hến ) + Ngay từ đầu năm học, tôi đã tiến hành sưu tầm và tích trữ thành kho nguyên vật liệu của lớp qua nhiều hình thức. Tuy nhiên, khi sưu tầm các nguyên vật liệu cần lưu ý phải đảm bảo tính thẩm mỹ và an toàn cho trẻ: không độc hại, không sắc nhọn, không nguy hiểm, kích cỡ phù hợp với trẻ, dễ bảo quản, cất giữ, dễ phục hồi và sửa chữa khi chơi. + Và để kho nguyên vật liệu của lớp không phải là một kho phế liệu, thì sau khi sưu tầm, tôi đã cùng trẻ phân loại, sắp xếp vào các giá, các góc chơi. Xếp các nguyên vật liệu vào rổ, đánh tên, nhãn mác và luôn để trong trạng thái mở để trẻ thường xuyên hoạt động. + Để thuận tiện cho trẻ, tôi sắp xếp các nguvật liệu tại tất cả các góc chơi trong lớp sao cho trẻ thấy rõ và có thể lấy được dễ dàng. (Video minh hoạ) + Song song với việc cho trẻ tiếp xúc với nguyên vật liệu thì tôi cho trẻ tham gia tạo môi trường lớp học cùng cô với phương châm “Tất cả các góc chơi đều có bàn tay của trẻ” (Video minh hoạ) + Ngoài ra, tôi đã cùng trẻ tạo môi trường nghệ thuật trong lớp cũng bằng chính các nguyên vật liệu từ thiên nhiên đó: Bảng bé ngoan từ giấy két, góc toán từ hột hạt, gỗ, góc nghệ thuật với đa dạng các nguyên vật liệu khác nhau, góc dinh dưỡng từ mẹt tre, giấy két Kết hợp cho trẻ quan sát, nhận xét các sản phẩm sưu tầm để trẻ thấy hết được giá trị của các nguyên vật liệu và kích thích sự tò mò, trí tưởng tượng, sáng tạo và muốn trải nghiệm của trẻ. (Hình ảnh minh hoạ)
5. 5 Tất các các góc chơi đều có bàn tay của trẻ tham gia, từ đó các góc chơi lớp tôi đều phong phú đa dạng. Biện pháp 2: Tổ chức cho trẻ hoạt động trên môi trường trong lớp - Để trẻ tham gia vào các góc chơi có hiệu quả, trước hết tôi đã nắm bắt đặc điểm tâm sinh lý của từng trẻ mà lớp tôi phụ trách, vì mỗi trẻ đều có những mặt mạnh và mặt hạn chế, trẻ kém tự tin, dễ chán nản hay bỏ chơi giữa chừng. Và những điều đó tôi đã nắm được từ bước đầu khảo sát trẻ cũng như qua quá trình chăm sóc giáo dục trẻ. Từ đó tôi gợi ý trẻ tự chọn nhóm chơi và thoả thuận các vai chơi. - Muốn trẻ chơi tích cực, chơi sáng tạo, nghĩ ra nhiều cách chơi trong các góc thì ngay từ đầu năm học khi trẻ còn bỡ ngỡ, chưa quen với đồ dùng ồđ chơi quanh lớp tôi đã giới thiệu cho trẻ về các góc chơi, các nội dung chơi qua từng chủ đề, bao quát quá trình chơi và nhập vai cùng trẻ. - Trước khi vào buổi chơi tôi trao đổi về chủ đề chơi, tôi cho trẻ đưa ra ý tưởng trải nghiệm rồi cho trẻ tự lựa chọn công việc sẽ tham gia vào các nhóm khác nhau, trẻ trong nhóm tự phân công công việc cụ thể cho các thành viên. Trong quá trình trẻ trải nghiệm, tôi chú ý rèn cho trẻ các kỹ năng mới, khuyến khích trẻ quan tâm, giúp đỡ, chia sẻ với nhau trong công việc, tạo các tình huống tương tác với nhau và cho trẻ tự đánh giá kết quả. - Ngoài các đồ dùng đồ chơi đã có thì ở tất cả các góc tôi đều bố trí thêm nhiều các nguyên vật liệu để trẻ tự do sáng tạo và trang trí các góc cùng bạn, cùng cô. Vì vậy, trong quá trình chơi ở các góc, trẻ được mày mò, khám phá, tự tạo ra đồ chơi và các sản phẩm theo ý thích của mình. (Trình chiếu bằng video) - Ngoài việc tổ chức hoạt động góc, tôi còn tạo thêm nhiều cơ hội cho trẻ trải nghiệm trên môi trường thông qua các giờ học, giờ đón trả trẻ và mọi lúc mọi nơi. Ví dụ: HĐLQCC “Làm quen chữ cái e, ê”, tôi phối hợp với giáo viên trong lớp cho trẻ tự do trải nghiệm, tìm kiếm chữ cái e, ê trên môi trường chữ viết phong phú trong lớp học và tạo ra chữ cái e, ê từ chính những nguyên vật liệu xung quanh lớp. (Video minh hoạ) HĐKPKH “Nhựa và tôi”, tôi cho trẻ khám phá xung quanh lớp học và tìm ra những đồ dùng ồ đ chơi từ nhựa, chơi trò chơi “Vũ điệu dừng nhựa” trên môi trường đồ dùng đồ chơi phong phú trong lớp học. (Video minh hoạ) - Tạo điểu kiện cho trẻ sử dụng các nguyên vật liệu tự nhiên trong các hoạt động khác như: giờ đón trẻ, HĐH, HĐG, các giờ chơi, Giáo viên quan sát và khuyến khích trẻ sáng tạo, gợi ý, khơi gợi trí tưởng tượng cho trẻ: Làm các loại quả từ vỏ bao bọc trái cây, các con vật được cắt dán từ lá cây, các hình, chữ cái được xếp từ hột hạt, các tấm thiệp được trang trí từ len vụn, vải, vỏ ngao, vỏ sò những chiếc xe từ giấy bìa, giấy két, mo cau (Hình ảnh minh hoạ) - Tất cả các sản phẩm mà trẻ tạo ra đều được trưng bày để động viên, khích lệ trẻ cũng như giới thiệu cho phụ huynh quan sát, theo dõi. Một số sản
6. 6 phẩm trẻ được mang về nhà, qua đó khuyến khích bố mẹ trẻ tận dụng và sáng tạo nhiều đồ chơi tại nhà từ các nguyên vật liệu tự nhiên sẵn có cho trẻ chơi mọi lúc mọi nơi. (Hình ảnh minh hoạ) Biện pháp 3: Thường xuyên phối hợp với phụ huynh để xây dựng môi trường trong lớp cho trẻ trải nghiệm - Muốn tạo được môi trường trong lớp có hiệu quả thì cũng rất cần sự giúp đỡ của các bậc phụ huynh. Tôi đã vận động phụ huynh đóng góp thêm sách báo, các nguyên vật liệu như giấy bìa, giấy két, các loại hột hạt, vải vụn, ngao sò ốc hến để làm phong phú thêm kho nguyên vật liệu cho trẻ trải nghiệm. (Hình ảnh minh hoạ) - Mời phụ huynh tham quan lớp học, giới thiệu về các góc chơi mà trẻ được trải nghiệm hàng ngày, các sản phẩm trẻ đã tạo ra từ đó vận động phụ huynh tham gia trang trí, làm các đồ dùng đồ chơi cùng ôc . (Video minh hoạ) - Phối kết hợp với phụ huynh thông qua nhóm lớp, qua các giờ đón trả trẻ để giới thiệu, chia sẻ một số đồ chơi, trò chơi từ các nguyên vật liệu thiên nhiên để phụ huynh chơi cùng trẻ khi ở nhà, khuyến khích phụ huynh cho trẻ mang các đồ chơi tự tạo ở nhà đến lớp. (Hình ảnh minh hoạ) - Giáo viên quay, ghi hình một số hoạt động của trẻ khi trải nghiệm trên môi trường trong lớp gửi cho phụ huynh qua nhóm lớp, nhóm zalo. Phần III. Hiệu quả của việc áp dụng biện pháp trong thực tế tổ chức các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ Qua thời gian thực hiện biện pháp tôi nhận thấy có một số hiệu quả như sau: - Đối với giáo viên: + Bản thân có nhiều kinh nhiệm về tạo môi trường giáo dục trong lớp và biết cách hướng dẫn, gợi mở cho trẻ hoạt động một cách tích cực. + Biết tận dụng nhiều nguyên vật liệu sẵn có tại địa phương để tạo nhiều đồ chơi phong phú, mới lạ cho trẻ. + Khả năng sáng tạo và linh hoạt trong việc xây dựng môi trường trong lớp theo hướng mở được tăng lên rõ rệt. + Kết quả kiểm tra xây dựng môi trường lấy trẻ làm trung tâm tại lớp đạt kết quả xuất sắc. - Đối với phụ huynh: các bậc phụ huynh đã tích cực ủng hộ các loại sách báo, nhiều nguyên vật liệu và kết hợp với giáo viên tạo môi trường trong lớp cho trẻ hoạt động. - Đối với trẻ: + Đa số trẻ hứng thú, tích cực và chủ động khi trải nghiệm ở các góc chơi. + Trẻ nắm được nhiều kỹ năng, thao tác trong quá trình chơi, lĩnh hội được nhiều kiến thức mới và khắc sâu hơn những kiến thức mà trẻ đã học.
7. 7 + Trẻ có nhiều sáng tạo, nhiều sản phẩm đẹp khi được trải nghiệm với các nguyên vật liệu mở. - Kết quả cụ thể như sau: STT Kỹ năng trẻ cần đạt Trước khi áp Sau khi áp dụng dụng Tăng Đạt Tỷ lệ Đạt Tỷ lệ % (%) % 1 Khả năng hứng thú lâu dài 13/29 44,8 25/29 86,2 41,4 của trẻ khi chơi 2 Trẻ tích cực và chủ động 13/29 44,8 24/29 82,8 38 khi trải nghiệm trên môi trường đã tạo trong lớp 3 Trẻ có thao tác và kỹ năng 12/29 41,4 23/29 79,3 37,9 chơi 4 Trẻ tham gia tạo môi 12/29 41,4 24/29 82,8 41,4 trường cùng cô Phần IV. Kết luận 1. Ý nghĩa của biện pháp Qua thời gian thực hiện “Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp” tôi nhận thấy rằng việc xây dựng môi trường trong lớp có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với công tác nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ. Giúp trẻ hứng thú tham gia vào các hoạt động học, trẻ thực sự được “Học bằng chơi, chơi mà học”, phát huy trí tưởng tượng, khả năng sáng tạo và hình thành cho trẻ những kỹ năng cần thiết. Là phương tiện, là điều kiện để giáo viên tác động đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Ngoài ra, việc xây dựng môi trường giáo dục trong lớp hiệu quả sẽ tạo ra một môi trường giao tiếp cởi mở, thân thiện giữa cô với trẻ, trẻ với trẻ, trẻ với môi trường xung quanh, tạo cơ hội cho trẻ giải bày các tâm tư nguyện vọng của trẻ với cô, giúp cô hiểu trẻ hơn, phối hợp nhịp nhàng hơn, trẻ cảm thấy thích thú và yêu quý trường lớp hơn. Không chỉ vậy, việc trẻ được hoạt động tích cực trên môi trường phong phú trong lớp học sẽ làm cho phụ huynh phấn khởi, hài lòng, tích cực đồng tình ủng hộ về cả vật chất lẫn tinh thần. Từ đó tạo động lực cho giáo viên không ngừng tìm tòi sáng tạo, có thêm nhiều kình nghiệm để giúp cho công tác chăm sóc giáo dục trẻ ngày càng hiệu quả hơn. Hơn thế nữa, tôi nghĩ biện pháp này sẽ nhân rộng đối với các lớp mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường cũng như tại một sô đơn vị bạn. 2. Kiến nghị, đề xuất Để xây dựng môi trường giáo dục lớp học hiệu quả hơn, tôi xin có một vài kiến nghị như sau:
8. 8 Đối với phòng giáo dục, thường xuyên mở các đợt tập huấn, bồi dưỡng về cách làm đồ dùng đồ chơi từ các nguyên vật liệu và cách tạo môi trường theo hướng mở cho giáo viên. Nhà trường tổ chức cho giáo viên được đi tham quan học tập môi trường lớp học của các trường điểm trong và ngoài huyện. Cùng với Ban đại diện Hội cha mẹ trẻ tuyên truyền đến toàn thể phụ huynh biết tầm quan trọng của việc tạo môi trường học tập trong lớp đối với sự phát triển toàn diện của trẻ. Trên đây là một số biện pháp “Giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực trên môi trường trong lớp”, rất mong nhận được sự góp ý của BGK để giúp tôi có thêm kinh nghiệm trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ. Xin trân trọng cảm ơn! Cam Chính, ngày 30 tháng 11 năm 2023 Giáo viên Hoàng Thị Kim Chi