SKKN Một số biện pháp sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Nội dung tài liệu: SKKN Một số biện pháp sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

1. PHÒNG GD&ĐT CAM LỘ CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG MN BÌNH MINH Độc lập - Tự do - Hạnh phúc Cam Lộ, ngày 10 tháng 05 năm 2023 BÁO CÁO SÁNG KIẾN - Họ và tên tác giả: Lê Thị Hoài Thu Nam, nữ: Nữ - Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ: Cao đẳng sư phạm mầm non - Chức vụ: Giáo viên - Bí thư chi đoàn trường - Đơn vị công tác: Trường Mầm non Bình Minh - Tên sáng kiến: Một số biện pháp sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi - Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục mẫu giáo - Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Ngày 08/09/2022 I. Lý do chọn sáng kiến 1. Đặt vấn đề Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho sự phát triển về thể chất, nhận thức, tình cảm xã hội và thẩm mỹ cho trẻ em. Những kỹ năng mà trẻ được tiếp thu qua chương trình nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục mầm non sẽ là nền tảng cho việc học tập và thành công sau này của trẻ. Chính vì vậy, phát triển giáo dục mầm non là một việc làm rất quan trọng và cần thiết. Ngoài việc hướng dẫn trẻ vui chơi, chăm sóc cho trẻ từng bữa ăn, giấc ngủ, giáo dục trẻ ngoan ngoãn lễ phép, giáo viên còn phải trang bị cho trẻ những kiến thức ban đầu thông qua các hoạt động như làm quen môi trường xung quanh, văn học, làm quen với toán, chữ cái, hoạt động tạo hình. Đặc biệt hoạt động tạo hình là một hoạt động nghệ thuật nhằm phát triển khả năng thẩm mỹ cho trẻ. Đó là kĩ năng quan sát, trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo của trẻ, giúp trẻ thể hiện được cảm xúc của mình về vẻ đẹp trong thế giới xung quanh. Hoạt động tạo hình đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị những kĩ năng, kĩ xảo để trẻ thực hiện tốt các hoạt động khác. Bởi vì thông qua hoạt động tạo hình, trẻ rèn luyện sự khéo léo của đôi bàn tay, rèn thói quen làm việc có mục đích. Hơn nữa còn giúp trẻ hình thành lòng yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống và yêu nghệ thuật. Hoạt động tạo hình còn là phương tiện để trẻ thể hiện những ấn tượng, hiểu biết và ý muốn của mình về thế giới xung quanh. Kết quả của hoạt động tạo hình phụ thuộc vào kiến thức, kinh nghiệm mà trẻ tích lũy được trong nhiều hoạt động khác nhau. Việc tham gia vào các hoạt động sẽ tạo nguồn cảm hứng làm
2. 2 nảy sinh những ý tưởng sáng tạo của trẻ. Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực, sáng tạo của trẻ trong hoạt động tạo hình? Theo tôi, môi trường hoạt động thuận lợi, phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình của giáo viên, và quá trình thực hiện các kỹ năng tạo hình của trẻ có ảnh hưởng không nhỏ tới khả năng sáng tạo của trẻ trong hoạt động tạo hình. Nhưng hoạt động tạo hình không thể thực hiện được nếu không có nguyên vật liệu tạo hình. Để hoạt động tạo hình có hiệu quả thì việc lựa chọn và sử dụng hợp lý nguyên vật liệu tạo hình là rất quan trọng. Nguyên vật liệu càng phong phú bao nhiêu thì khả năng sáng tạo của trẻ càng được phát huy bấy nhiêu. Xuất phát từ lý do này, tôi đã tìm tòi và sưu tầm các nguyên vật liệu đặc biệt là những nguyên liệu hết sức gần gũi với trẻ nhằm khuyến khích tính chủ động và khả năng sáng tạo của trẻ trong hoạt động tạo hình cho trẻ lớp tôi. Chính vì vậy tôi đã chọn đề tài “Một số biện pháp sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi” 2. Những vấn đề cần được giải quyết Năm học 2022-2023 tôi được phân công dạy lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi A điểm trường trung tâm với tổng số 36 trẻ/2GV (Trong đó có 22 trẻ nam, 14 trẻ nữ). Qua tìm hiểu thực tế tại lớp 5-6 tuổi A, tôi thấy cần phải giải quyết các vấn đề sau: - Kỹ năng tạo hình của trẻ còn hạn chế, chưa khéo léo, còn thụ động, rập khuôn theo mẫu của cô, chưa thể hiện được sự sáng tạo riêng của mình. Nhiều trẻ gặp khó khăn trong lúc giáo viên cung cấp các nguyên vật liệu khác. - Việc sử dụng các nguyên vật liệu tự nhiên vẫn còn rất hạn chế, chưa biết phối hợp các nguyên vật liệu để tạo thành sản phẩm - Một số trẻ còn rụt rè, khả năng tập trung chú ý chưa cao, chưa hứng thú tham gia vào hoạt động, các cơ ngón tay, bàn tay của trẻ còn yếu. - Một số phụ huynh chưa hiểu rõ tầm quan trọng và ý nghĩa của hoạt động tạo hình, chưa thấy được khả năng của trẻ để bồi dưỡng, phát huy thế mạnh cho con em mình Vào đầu tháng 9 năm 2022 tôi đã tiến hành khảo sát khả năng của trẻ về hoạt động tạo hình và kết quả cụ thể như sau: STT Kỹ năng trẻ cần đạt Đạt Tỷ lệ Chưa Tỷ lệ % đạt % 1 Trẻ hứng thú tham gia hoạt động 15/36 41,7 21/36 58,3 2 Phối hợp và lựa chọn các nguyên 17/36 47,2 19/36 52,8 vật liệu để tạo thành sản phẩm 3 Phối hợp các kỹ năng để tạo 14/36 38,9 22/36 61,2 thành sản phẩm có kiểu dáng, màu sắc hài hòa, bố cục cân đối 4 Trẻ thể hiện sự sáng tạo 12/36 33,3 24/36 66,7
3. 3 3. Tính cấp thiết Hiện nay ở trường tôi nói riêng cũng như một số trường mầm non trên địa bàn nói chung, việc sử dụng các nguyên liệu đa dạng trong hoạt động tạo hình của trẻ còn rất hạn chế. Đa số giáo viên vẫn sử dụng các nguyên liệu mua sẵn như: giấy (giấy màu, giấy để vẽ ); sáp màu; hồ dán; đất nặn để thực hiện các bài tạo hình trong chương trình. Giáo viên chưa sáng tạo sử dụng các nguyên vật liệu sưu tầm trong tự nhiên như: các phế liệu, nguyên liệu tự nhiên trong các hoạt động tạo hình của trẻ. Đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thì việc phối hợp và lựa chọn các nguyên vật liệu tạo hình, vật liệu sẵn có để tạo ra sản phẩm đạt hiệu quả cao sẽ giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, hoạt động tích cực và sáng tạo hơn. Thông qua hoạt động, các khớp ngón tay, cơ bàn tay của trẻ phát triển, khéo léo hơn, sự phối hợp giữa mắt và tay cũng linh hoạt hơn. Các nguyên vật liệu sẵn có ở trong cuộc sống có rất nhiều, dễ kiếm, vừa tiết kiệm kinh phí vừa góp phần bảo vệ môi trường so với các nguyên vật liệu công nghiệp nhưng lại thu hút sự tập trung, chú ý và sáng tạo của trẻ. Để giúp trẻ phát triển kĩ năng tạo hình thông qua việc sử dụng các nguyên vật liệu sẵn có, tạo ra những sản phẩm đẹp và sáng tạo nên tôi đã mày mò và mạnh dạn chọn đề tài “Một số biện pháp sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi” tại lớp tôi. II. Giải quyết vấn đề 1. Tính mới và sáng tạo của sáng kiến: 1.1. Sưu tầm nguồn nguyên vật liệu phong phú Để thực hiện hoạt động tạo hình đạt hiệu quả, tôi tiến hành sưu tầm và tích trữ thành kho nguyên vật liệu. Hiện nay, các phế liệu trong sinh hoạt gia đình vô cùng phong phú, đa dạng như: lốp xe cũ, các hộp bánh kẹo, loong đồ hộp, báo cũ, len vụn, nắp chai nhựa, Và những nguyên vật liệu thiên nhiên khác như: các loại hạt ngũ cốc, rau củ quả tươi và khô, lá cây, cành cây khô, những mảnh gỗ, cục gỗ, các loại vỏ trai, sò, hến Tuy nhiên, khi sưu tầm nguyên vật liệu, tôi chú ý đảm bảo tính thẩm mỹ, an toàn cao cho trẻ: không độc hại, không nhọn, không nguy hiểm; kích cỡ phù hợp với tay trẻ, dễ bảo quản, cất giữ, dễ phục hồi và sữa chữa vì khi chơi, trẻ tiếp xúc trực tiếp với những vật liệu này Để có được các nguyên vật liệu phong phú và đa dạng cô giáo cần tuyên truyền với phụ huynh bằng các sản phẩm của trẻ ở lớp, viết thông báo về các nguyên vật liệu cần thu gom, tư vấn cho phụ huynh giúp trẻ sưu tầm thêm các loại nguyên vật liệu khác nhau.
4. 4 Ví dụ 1: Trong buổi họp phụ huynh ngay từ đầu năm học, tôi đã nêu lên tầm quan trọng của hoạt động tạo hình từ các nguyên vật liệu sẵn có đối với sự phát triển của trẻ như: trẻ khéo léo hơn, sáng tạo hơn, tiết kiệm hơn...và góp phần bảo vệ môi trường sạch đẹp. Qua đó, tôi vận động phụ huynh cùng sưu tầm, đóng góp nguyên vật liệu phế thải, đồ vật sẵn có trong cuộc sống hàng ngày để cô và trẻ phục vụ cho các hoạt động tạo hình. Sau khi thực hiện biện pháp này tôi thấy có những ưu, nhược điểm sau: - Ưu điểm: Áp dụng biện pháp này không phải tốn kém về kinh phí, tận dựng nguyên vật liệu sẵn có, dễ tìm kiếm tại địa phương - Nhược điểm: Các nguyên vật liệu trước khi đưa vào sử dụng phải được vệ sinh sạch sẽ, đảm bảo an toàn cho trẻ nên mất nhiều thời gian 1.2: Cho trẻ tiếp xúc với nguyên vật liệu và các tác phẩm nghệ thuật Để “kho” nguyên vật liệu của lớp không phải là một kho phế liệu, tôi đã thường xuyên cho trẻ tiếp xúc với các nguyên vật liệu đó. Sau khi tập hợp các nguyên vật liệu cần thiết, tôi cùng trẻ phân loại, sắp xếp vào các giá, các góc chơi. Các nguyên liệu được cho vào trong hộp, rổ và được đánh tên, nhãn mác, luôn để trong trạng thái mở để trẻ có thể được hoạt động thường xuyên. Qua việc tiếp xúc với các nguyên vật liệu tôi đã giúp trẻ hiểu được công dụng của nó trong hoạt động tạo hình. Trẻ biết được các nguyên vật liệu thật sự hữu ích và qua sự giúp đỡ của cô cùng với trí tưởng tượng phong phú của trẻ đã biến những phế liệu đó thành những món đồ chơi đẹp mắt phục vụ cho hoạt động học tập và vui chơi của trẻ. Cũng qua việc cho trẻ tiếp xúc với các nguyên vật liệu tôi đã giúp trẻ biết cách sử dụng các nguyên vật liệu một cách hợp lý trong hoạt động tạo hình để tạo ra sản phẩm như mong muốn đồng thời sẽ kích thích trẻ tiếp tục sưu tầm nguyên vật liệu ngày càng nhiều hơn. Để thuận tiện cho trẻ, tôi đặt và sắp xếp các vật liệu tại góc chơi nghệ thuật sao cho trẻ thấy rõ và có thể lấy được dễ dàng để thực hiện hoạt động tạo hình vào bất cứ lúc nào trẻ thích.
5. 5 Song song với việc cho trẻ tiếp xúc với nguyên vật liệu tôi tạo môi trường nghệ thuật xung quanh trẻ như: bày đồ chơi đẹp, sắp xếp đồ dùng một cách hợp lý và đẹp mắt, bố trí phòng học ngộ nghĩnh Môi trường nghệ thuật sẽ tạo cho trẻ cảm giác hứng thú, sung sướng và mong muốn được hoạt động. Đồng thời tôi cho trẻ quan sát, nhận xét các sản phẩm sưu tầm hoặc chính các sản phẩm của cô để trẻ thấy được giá trị của các nguyên vật liệu đó. Cô sẽ phân tích cách thể hiện của tác phẩm giúp trẻ tưởng tượng từ đó kích thích sự sáng tạo ở trẻ trong những tác phẩm của trẻ sau này. Tôi nhận thấy rằng sau khi trẻ được tiếp xúc với các nguyên vật liệu gần gũi quen thuộc và được khám phá về chúng khiến trẻ càng hứng thú với hoạt động tạo hình hơn. Sau khi thực hiện biện pháp này tôi thấy có những ưu, nhược điểm sau: - Ưu điểm: + Khi trẻ được tiếp xúc với các nguyên vật liệu tự nhiên tạo cho trẻ sự hứng thú, kích thích tính tò mò, sáng tạo ở trẻ + Tạo cho lớp có kho nguyên vật liệu phong phú - Nhược điểm: Việc cất giữ, bảo quản các nguyên vật liệu gặp khó khăn do có một số nguyên vật liệu độ bền không cao như lá cây, các loại hột hạt, các loại tre trúc hay các tấm gỗ dễ bị héo và mốc. 1.3: Tạo điều kiện cho trẻ sử dụng nguyên vật liệu sẵn có trong tất cả các hoạt động Trẻ mầm non rất thích được tự mình tìm tòi khám phá, thích tự tay làm ra một cái gì đó, và việc tự tay sử dụng các nguyên vật liệu mà mình sưu tầm ở gia đình để làm ra các sản phẩm thì trẻ càng hứng thú và tích cực hơn. Trong quá trình hướng dẫn cho trẻ tạo hình từ nguyên vật liệu sẵn có, tôi luôn chú ý cho trẻ tiếp xúc với nguyên liệu ngay từ ban đầu để kích thích sự tò mò, hứng thú cho trẻ. Đồng thời tạo động lực cho trẻ tiếp tục sưu tầm nguyên vật liệu ngày càng nhiều hơn Tôi thường xuyên cho trẻ hoạt động tạo hình từ các nguyên liệu sẵn có để giúp trẻ có thể phát triển tối đa các kĩ năng tạo hình thông qua các hoạt động trong ngày như: 1.3.1. Đón trẻ Tôi tận dụng những khoảng thời gian rảnh trong giờ đón trẻ để cho trẻ làm quen và trò chuyện với trẻ về chất liệu, cách sử dụng các nguyên vật liệu sẵn có hay tạo một số hình đơn giản từ các nguyên vật liệu mà trẻ mang đến lớp. Ví dụ: Từ những bao xốp lồng trái cây tôi có thể sử dụng để hướng dẫn trẻ làm thành những quả dâu tây
6. 6 1.3.2. Hoạt động học Hiện nay trong các hoạt động tạo hình của trẻ, đa số giáo viên vẫn chủ yếu sử dụng giấy màu, sáp màu, hồ dán... làm nguyên vật liệu. Nhận thấy những nguyên vật liệu sẵn có trong thiên nhiên, phế thải cũng có tác dụng lớn trong việc phát triển kĩ năng, sáng tạo của trẻ nên tôi mạnh dạn sử dụng nguyên vật liệu mà tôi và trẻ sưu tầm được để cho trẻ hoạt động. Kết quả là trẻ rất say mê và hứng thú. Chẳng hạn ở một số hoạt động như sau: Ví dụ 1: Cắt, dán các con vật từ lá cây - Mục đích: Rèn kĩ năng cắt, dán lá cây để tạo thành các con vật. Phát triển khả năng quan sát, tưởng tượng, sáng tạo cho trẻ. - Chuẩn bị: Lá mít, lá đa, lá chuối, lá phượng, lá bằng lăng, lá tía tô... - Cách làm: + Bước 1: Chọn lá cây phù hợp với con vật mình thích. + Bước 2: Cắt, dán hình con vật lên giấy. + Bước 3: Vẽ và tô màu thêm các chi tiết phụ như: mắt, các chi, râu, hoa lá, cây cối, mây... để bức tranh thêm sinh động
7. 7 Ví dụ 2: Xếp, dán hoa từ nắp chai nhựa. - Mục đích: + Rèn kĩ năng quan sát, ghi nhớ có chủ định cho trẻ. + Rèn kĩ năng xếp cạnh, xếp vòng tròn, xếp dài, dán và cân đối bố cục bức tranh phù hơp. + Phát triển trí tưởng tượng và sáng tạo cho trẻ. - Chuẩn bị: Nắp chai nhựa nhiều màu, lá cây, ống hút, giấy màu, keo sữa, bút, chì màu... - Cách làm: + Bước 1: Chọn nắp chai nhựa theo ý thích, bôi keo vào mặt trên của nắp chai. Sau đó, chọn vị trí cân đối với bức tranh và dán tạo thành hình bông hoa mà trẻ thích. + Bước 2: Trẻ chọn ống hút, bôi keo theo dọc ống hút và dán làm thân hoa + Bước 3: Trẻ có thể vẽ hay sử dụng lá cây, giấy màu, chai nhựa... để làm thành chậu hoa hay là cành, lá, ông mặt trời, mây...để bức tranh hoàn thiện và sinh động.
8. 8 Ví dụ 3: Trang trí thiệp bằng nguyên vật liệu (hột hạt, vỏ sò, tăm bông, hạt gấc, sợi nỉ nhung ) - Mục đích: + Rèn kĩ năng khéo léo, tỉ mỉ cho trẻ. + Phát huy khả năng sáng tạo, trí tưởng tượng phong phú của trẻ. + Trẻ sữ dụng các nguyên vật liệu khác nhau để trang trí, làm bưu thiếp. - Chuẩn bị: Các nguyên vật liệu (hột hạt, vỏ sò, tăm bông, hạt gấc, sợi nỉ nhung ), bìa màu cứng, keo sữa, bút, chì màu, màu nước - Cách làm: + Bước 1: Trẻ chọn một tấm bìa màu cứng, cắt đôi tấm bìa tạo thành hình chữ nhật, hình trái tim, hình tròn + Bước 2: Trẻ chọn các nguyên vật liệu để cắt, xếp tạo thành các bông hoa hoặc các hình theo sự sáng tạo của trẻ. Sau đó dùng keo sữa và dán vào tấm bìa + Bước 3: Trẻ có thể sữ dụng thêm các cành cây khô để tạo thành thân cây, hoặc vẽ, xếp ông mặt trời có các tia nắng để tấm thiệp hoàn thiện và sinh động Qua các giờ hoạt động học nói trên tôi đã củng cố cho trẻ một số kĩ năng tạo hình như: cắt, xé, xếp dán, vẽ, tô màu,... phát triển trí tưởng tượng cho trẻ đồng thời rèn sự khéo léo của đôi bàn tay cũng như tính kiên trì của trẻ. 1.3.3. Hoạt động ngoài trời Hoạt động ngoài trời là hoạt động luôn luôn thay đổi trạng thái của trẻ một cách thoải mái nhất. Đó là cơ hội để tổ chức lồng ghép các cho hoạt động tạo hình rất tốt và hiệu quả. Khi cho trẻ dạo chơi, quan sát cây cối, tôi luôn chú ý hướng dẫn trẻ cắt tỉa lá vàng, nhặt lá rụng rồi về ép thẳng, nhặt những cành cây khô, vỏ cây để sử dụng làm nguyên liệu tạo hình của trẻ. Ra ngoài trời trẻ được hoạt động trực tiếp với các nguyên vật liệu thiên nhiên, từ đó giáo viên có thể phát triển kĩ năng tạo hình cho trẻ thông qua nhiều hoạt động như: tạo hình trên cát, sắp xếp, xé, gấp từ lá cây, đá sỏi, cành cây khô... Ví dụ 1: Khi dạo quanh sân trường tôi cho trẻ nhặt những lá cây rụng trên sân trường để tạo thành con trâu.
9. 9 Ví dụ 2: Khi trẻ chơi với cát, nước thì tôi có thể cùng trẻ in, vẽ những bàn chân, bàn tay trên cát, in bánh từ cát, xếp thuyền thả trên nước. Ví dụ 3: Trẻ vẽ khuôn mặt trên đá, sỏi hoặc trên những tấm gỗ - Mục đích: Rèn kĩ năng phối hợp các nét vẽ: nét xiên, nét thẳng, nét dài, nét cong tròn,...để vẽ thành khuôn mặt trên đá, sỏi, tấm gỗ. Phát triển trí tưởng tưởng, sáng tạo cho trẻ. - Nguyên vật liệu: Đá, sỏi, những tấm gỗ, màu nước, phấn màu - Cách làm: + Bước 1: Chọn đá, sỏi, tấm gỗ, phấn màu + Bước 2: Phối hợp các nét vẽ: nét cong tròn, nét xiên, nét thẳng,... để vẽ hình khuôn mặt (tóc, mắt, mũi, miệng) theo khả năng của trẻ
10. 10 Ví dụ 4: Xếp tranh từ đá, sỏi - Mục đích: + Rèn kĩ năng xếp cạnh, xếp vòng tròn, xếp dài,... để tạo thành bức tranh sinh động. + Phát triển trí tưởng tượng, sáng tạo cho trẻ - Nguyên vật liệu thiên nhiên: Đá, sỏi, lá cây, cành cây.... - Cách làm: + Cô cho trẻ nhặt đá sỏi ở sân, sau đó trẻ phối hợp các kỹ năng xếp để tạo thành những bức tranh theo ý thích của trẻ. Trẻ phối hợp các nguyên vật liệu như: lá cây, hoa, cành cây... để bức tranh thêm sinh động Làm như vậy trẻ vừa được tham gia vào hoạt động dạo chơi, vừa sưu tầm được rất nhiều nguyên vật liệu thiên nhiên, góp phần làm sạch sân trường và đặc biệt trẻ làm được đồ chơi do chính tay mình làm ra, trẻ sẽ rất hứng thú và tham gia một cách rất tích cực. 1.3.4. Hoạt động góc Hoạt động góc có thể coi là thời điểm thoải mái nhất để trẻ được rèn luyện các kĩ năng cũng như phát huy tính sáng tạo theo trí tưởng tượng. Để thực hiện được điều này tôi cũng phải thay đổi nhiều hình thức, môi trường học tập khác nhau để cung cấp kiến thức, tạo hứng thú cho trẻ như: chú trọng hơn về mặt hình ảnh, đồ dùng đồ chơi, sự phong phú về nguyên vật liệu nhằm lôi cuốn ánh nhìn đối với trẻ Ví dụ 1: Góc trưng bày sản phẩm của trẻ giáo viên cần chú ý cân đối chiều cao, màu sắc nổi bật, hình ảnh ngộ nghĩnh...để trẻ thích thú, dễ dàng khi chưng bày sản phẩm, làm cho sản phẩm của trẻ thêm đẹp và giá trị hơn. Từ đó, hình thành cho trẻ biết yêu quý cái đẹp, biết giữ gìn, trân trọng sản phẩm của mình và của bạn hơn.
11. 11 Ở góc chơi này, trẻ được thỏa sức sáng tạo theo trí tưởng tượng của mình để rồi tự tạo cho mình những sản phẩm tạo hình, những đồ chơi thật đẹp. Trẻ khám phá tích cực hơn, được sử dụng các nguyên vật liệu khác nhau, phong phú hơn. Ở hoạt động góc thì trẻ sẽ hoạt động theo từng góc chơi, trẻ cùng nhau thảo luận, lựa chọn nguyên vật liệu để tạo thành những sản phẩm sáng tạo theo ý tưởng của trẻ như: những chiếc mũ xinh xắn từ hộp ván sữa, sữa chua, vải nỉ,.. dùng những tấm bìa carton để tạo thành những chiếc xe, hay những túi xách để trẻ trưng bày bán ở góc phân vai hay tạo hình khuôn mặt trên đá sỏi, tạo hình con bướm, con chuồn chuồn từ lá cây hay các loại vỏ sò, các tấm gỗ, vẽ các con vật hay rau củ quả, làm thuyền buồm từ các mo cau, đồng hồ treo tường từ nắp chai nhựa,... * Ví dụ: Làm xe bằng bìa carton để bán ở góc bán hàng. - Mục đích: + Rèn kĩ năng cắt, dán tạo thành xe ô tô từ các tấm bìa cat tông. + Phát triển trí tưởng tượng và sáng tạo cho trẻ. - Nguyên vật liệu: Tấm bìa carton, kéo, hồ dán, keo sữa, bút màu, các tấm phim - Cách làm: + Bước 1: Chọn tấm bìa carton, sau đó dùng bút chì vẽ các hình vuông, chữ nhật làm đầu và thân xe (xe ô tô tải), vẽ hình ô tô con và vẽ thêm hình tròn làm bánh xe theo ý thích của trẻ. + Bước 2: Dùng kéo cắt theo đường các hình vẽ + Bước 3: Phối hợp các kĩ năng: Xếp, ghép, dán các hình vừa cắt để tạo thành ô tô. + Bước 4: Dùng kéo cắt tấm phim ra thành các hình vuông nhỏ, hình tròn nhỏ để làm cửa xe và đèn xe. Hoặc có thể dùng bút để vẽ và tô màu cửa và đèn xe.
12. 12 1.3.5. Hoạt động chiều Trong những giờ sinh hoạt chiều, tôi thường tổ chức cho trẻ tự làm đồ chơi cho riêng mình từ những nguyên vật liệu sưu tầm, tuy đó chỉ là những đồ chơi rất đơn giản nhưng đây là một việc làm hết sức ý nghĩa đối với trẻ, sản phẩm của trẻ làm ra vừa để ngắm vừa là một món quà độc đáo của trẻ dành cho người thân bằng chính sức lao động và khả năng cùa mình, lại vừa thoả mãn chính nhu cầu chơi và học của trẻ. Tận dụng những nguyên vật liệu từ bữa ăn phụ của trẻ để cùng trẻ tạo thành những sản phẩm theo ý thích của trẻ như: in hình con bạch tuột từ vỏ chuối, làm tranh từ vỏ trứng cút, xé vỏ quýt thành một bông hoa,... * Ví dụ: Tạo hình từ vỏ quýt - Mục đích: rèn kĩ năng xé cho trẻ. - Nguyên vật liệu: vỏ quýt tươi - Cách làm: Dùng các kĩ năng xé đã học, xé vỏ quýt thành từng dải dài, hòng tròn, hình vòng cung và ghép lại thành hình bông hoa, con cá, ông mặt trời...
13. 13 1.3.6. Trả trẻ Ở hoạt động này, giáo viên có thể trao đổi với phụ huynh về sản phẩm và thái độ của trẻ trong các hoạt động tạo hình. Qua đó khích lệ trẻ hoạt động, tích cực tạo ra sản phẩm đẹp, thổi vào trẻ lòng tự hào về sản phẩm của mình, của bạn. Khi người thân của trẻ tới đón, trẻ thích thú tự giới thiệu, nhận xét, đặt tên cho sản phẩm của mình, của bạn. Trẻ yêu cái đẹp và thích tạo ra cái đẹp là nhờ vào hoạt động này rất nhiều 1.3.7. Hoạt động tổ chức lễ hội Thông qua lễ hội “Vui tết trung thu” do nhà trường tổ chức trẻ được khám phá, quan sát, trò chuyện, vui chơi. Đặc biệt, trẻ được cùng cô làm và trang trí đèn trung thu. Qua đó, trẻ được cũng cố, phát triển các kĩ năng tạo hình như cắt dán, tô màu, trang trí,...
14. 14 * Ví dụ: Làm đèn trung thu từ giấy bìa cứng - Mục đích: Rèn kỹ năng cắt, dán cho trẻ - Nguyên liệu: Giấy bìa cứng đã vẽ sẵn các đường thẳng, keo, kéo - Cách làm: + Bước 1: Chọn giấy và cắt giấy theo đường viền hình chữ nhật + Bước 2: Gấp đôi giấy và cắt theo các đường thẳng đã vẽ sẵn, 2 đầu mép giấy không cắt lìa. + Bước 3: Mở giấy ra và cuộn giấy lại, dùng keo dán 2 đầu giấy lại với nhau tạo thành chiếc đèn trung thu. + Bước 4: Cắt hình chữ nhật theo đường vẽ sẵn để làm quai đèn, đế đèn và dán vào 2 bên để tạo thành quai xách, và đế đèn. * Sau khi thực hiện biện pháp này tôi thấy có những ưu, nhược điểm sau: - Ưu điểm: + Đa số trẻ tự tin, mạnh dạn không rụt rè như trước, thích thú khi tham gia vào hoạt động tạo hình. + Rèn kĩ năng khéo léo, tỉ mĩ, tính kiên trì cho trẻ. + Trẻ thích thú làm việc cùng cô để tạo ra những đồ chơi đẹp mắt từ những nguyên liệu tự nhiên, trẻ có nhiều sản phẩm sáng tạo trong mỗi chủ đề và yêu thích hoạt động tạo hình hơn. + Lớp học có thêm nhiều đồ chơi do cô và trẻ tự làm từ nguyên liệu tự nhiên, được trang trí bằng rất nhiều các sản phẩm của trẻ. - Nhược điểm: + Một số trẻ vẫn chưa chủ động tạo hình theo ý tưởng riêng của mình mà còn bắt chước mẫu của cô và sản phẩm của bạn. Việc sử dụng một số nguyên vật liệu lặp lại nên gây sự nhàm chán cho trẻ. * Những điểm mới cơ bản của giải pháp, tính ưu việt hơn so với giải pháp hiện có. Việc tổ chức cho trẻ tham gia hoạt động tạo hình sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên như (các cuộn len, nắp chai nhựa, các bìa carton, các hạt ngũ cốc, rau
15. 15 củ quả tươi và khô, lá cây, cành cây khô, những mãnh gỗ, cục gỗ, các loại vỏ trai, sò hến ) là một trong những cách để lôi kéo, thu hút sự hứng thú, kích thích trẻ sáng tạo và phát triển trí tưởng tượng phong phú. Giáo viên sẽ lựa chọn những những nội dung phù hợp có tính kích thích khả năng sáng tạo của trẻ để trẻ hứng thú và tích cực hơn trong hoạt động tạo hình. Việc sáng tạo sữ dụng nguyên vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình sẽ nâng cao tính chủ động, trí tưởng tượng và óc sáng tạo cho trẻ, nhằm tạo điều kiện cho trẻ hoạt động cá nhân nhiều hơn, được tự do khám phá theo ý thích, theo khả năng của mình giúp trẻ phát hiện nhiều điều mới lạ, hấp dẫn trong cuộc sống, các kiến thức kĩ năng của trẻ được củng cố và bổ sung. Bản thân tôi đã áp dụng những giải pháp trên vào quá trình giảng dạy đã đạt kết quả tốt, việc lựa chọn giải pháp sáng tạo sữ dụng nguyên vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình ngày càng phong phú, hấp dẫn và phù hợp với trẻ. Đặc biệt là sản phẩm từ những đồ chơi, tranh mà trẻ tự tay làm ra nó có sự mới lạ giúp trẻ thêm yêu thích hoạt động tạo hình * Tính sáng tạo về mặt khoa học và thực tiễn Có thể khẳng định, đây là những giải pháp, nội dung đề tài trong lĩnh vực nâng cao chất lượng phát triển thẩm mĩ cho trẻ ít có giáo viên nào đề cập đến. Đề tài đưa ra giải pháp mới trong quá trình tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ 5- 6 tuổi đem lại hiệu quả cao. Phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo và gây hứng thú cho trẻ trong việc lựa chọn các nguyên vật liệu tự nhiên cho hoạt động tạo hình, đây chính là sắc thái, nét độc đáo riêng của lĩnh vực phát triển thẩm mĩ Đối với việc trẻ tiếp xúc với nguyên vật liệu tự nhiên là thường xuyên nhưng việc sữ dụng nó vào hoạt động tạo hình thì lại là một sự mới mẽ và kích thích sự sáng tạo, óc thẩm mĩ của trẻ. Các giải pháp mà tôi đưa ra mang tính sáng tạo trong việc phát triển thẩm mỹ cho trẻ mà cụ thể là hoạt động tạo hình. Thực hiện các giải pháp có sự liên kết, đồng bộ nhưng không chồng chéo đã đem lại hiệu quả cao trong quá trình thực hiện. 2. Tính thực tiễn của sáng kiến Sáng kiến: “Một số biện pháp sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi” Được áp dụng từ tháng 09 năm 2022 đến nay tại lớp MG 5-6 tuổi A Trường MN Bình Minh, bước đầu đã mang lại những hiệu quả tích cực trong trong việc phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo và gây hứng thú cho trẻ lớp tôi trong hoạt động tạo hình, điều đó không chỉ diễn ra trong một hoạt động ngắn mà thường xuyên được áp dụng trong các hoạt khác nhau tại lớp nhằm tận dụng được nguồn nguyên vật liệu tự nhiên sẵn có gần gũi với trẻ và mang lại cho trẻ những hứng thú, phát huy sự sáng tạo cho trẻ trong lĩnh vực thẩm mĩ.
16. 16 Ngoài ra tôi nghĩ nó còn có thể áp dụng với các trường mầm non lân cận vì hầu hết các nguyên vật liệu tự nhiên này đều dễ kiếm tìm và trẻ có thể dễ dàng sữ dụng Với chức năng và nhiệm vụ công tác được nhà trường phân công trong năm học này thì tôi tự nhận thấy rằng những biện pháp mà tôi vừa nêu trên để đưa ra triển khai thực hiện thì rất phù hợp với độ tuổi, phù hợp với tình hình thực tế của nhà trường và địa phương tôi. 3. Hiệu quả áp dụng và phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến 3.1. Hiệu quả áp dụng: Qua thời gian thực hiện đề tài tôi nhận thấy có một số hiệu quả như sau: - Đối với giáo viên: Giáo viên có nhiều kinh nghiệm, chủ động, linh hoạt, sáng tạo... trong việc tổ chức hoạt động tạo hình từ các nguyên vật liệu sẵn có. Tích cực làm nhiều đồ dùng đồ chơi, tranh ảnh từ nguyên vật liệu nhằm phục vụ công tác dạy học. - Đối với phụ huynh: Phụ huynh thấy được sản phẩm của trẻ, có những đóng góp tích cực đối với các hoạt động của lớp, sưu tầm nguyên vật liệu, giúp đỡ và phối hợp với giáo viên chủ nhiệm để giúp trẻ ngày càng tiến bộ hơn. - Đối với trẻ: + Đa số trẻ đều biết cách lựa chọn, phối hợp, sử dụng các nguyên vật liệu sẵn có để tạo ra sản phẩm. + Trẻ có sự tiến bộ rõ nét, tích cực, hứng thú tham gia vào hoạt động và hoàn thành sản phẩm. Có một số trẻ thể hiện sự sáng tạo và năng khiếu tạo hình cao. + Nhiều trẻ nhận biết thành thạo các nguyên vật liệu sẵn có và chủ động tạo hình theo ý tưởng riêng của trẻ. - Kết quả: Sau khi áp dụng biện pháp, kết quả trên trẻ đạt được như sau STT Kỹ năng trẻ cần đạt Trước khi áp Sau khi áp dụng dụng Đạt Tỷ lệ % Đạt Tỷ lệ % 1 Trẻ hứng thú tham gia hoạt 15/36 41,7 36/36 100 động 2 Phối hợp và lựa chọn các 17/36 47,2 36/36 100 nguyên vật liệu để tạo thành sản phẩm 3 Phối hợp các kỹ năng để tạo 14/36 38,9 34/36 94,5 thành sản phẩm có kiểu dáng, màu sắc hài hòa, bố cục cân đối 4 Trẻ thể hiện sự sáng tạo 12/36 33,3 33/36 91,7
17. 17 Nhìn vào bảng so sánh đối chứng cho thấy sau khi áp dụng đề tài “Một số biện pháp sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi” thì t lệ được nâng lên rõ rệt, cụ thể: (1) Trẻ hứng thú tham gia vào hoạt động tăng 58,3% (2) Phối hợp và lựa chọn các nguyên vật liệu để tạo thành sản phẩm tăng 52,8% (3) Phối hợp các kỹ năng để tạo thành sản phẩm có kiểu dáng, màu sắc hài hòa, bố cục cân đối tăng 55,6% (4) Trẻ thể hiện sự sáng tạo tăng 58,4% 3.2. Phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến: - Từ tháng 9/2022 sáng kiến đã được đưa vào áp dụng, ban đầu gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện tôi thấy được sự tiến bộ rõ rệt ở trẻ trong từng sản phẩm tạo hình trẻ làm ra tại lớp 5-6 tuổi A. Vì vậy vào tháng 1 trong buổi sinh hoạt chuyên môn tổ mẫu giáo 4-5 tuổi tôi cũng đã mạnh dạn chia sẽ kinh nghiệm sáng kiến của mình cho các chị em trong tổ áp dụng vào các lớp. Từ đó dần dần các thành viên trong tổ đã cùng tôi chia sẽ và lan tỏa sáng kiến trong phạm vi toàn trường. Đối tượng áp dụng sáng kiến ở tất cả các độ tuổi tùy vào tình hình thức tế của lớp, khả năng sáng tạo của trẻ và áp dụng vào lĩnh vực phát triễn thẩm mỹ cụ thể là hoạt động tạo hình. III. Kết luận: 1. Bài học kinh nghiệm Như chúng ta đã biết hoạt động tạo hình ở trường mầm non là một hoạt động vô cùng quan trọng không thể thiếu và có thể lồng ghép vào tất cả các hoạt động trong ngày của trẻ một cách linh hoạt. Vì thế để giúp trẻ phát triển toàn diện thông qua hoạt động tạo hình tôi đã đưa ra biện pháp “Một số biện pháp sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi” . Biện pháp này vô cùng quan trọng trong việc giáo dục toàn diện cho trẻ, đảm bảo thực hiện theo mục tiêu giáo dục, mang tính thẩm mỹ, vừa giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, kích thích cho trẻ tính độc lập, sáng tạo vừa tiết kiệm được kinh phí, góp phần bảo vệ môi trường sạch đẹp, mang lại hiệu quả cao trong công tác giáo dục trẻ. Quan trọng hơn, với biện pháp này tôi có thể giúp trẻ phát triển tốt các kĩ năng tạo hình như: vẽ, tô màu, cắt xé, xếp dán, xếp hình,... thông qua các hoạt động trong ngày, các ngày lễ, ngày hội ở trường. Ngoài ra, với biện pháp này còn giúp trẻ tích cực, hứng thú tham gia vào hoạt động, khơi dậy và phát triển năng khiếu, chuẩn bị tốt các kĩ năng cho trẻ vào lớp một. Đồng thời, giúp cho phụ huynh thấy rõ khả năng của trẻ để kịp thời bồi dưỡng và phát triển thêm. 2. Các kiến nghị, đề xuất Có thể nói việc phát triển kĩ năng tạo hình cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non thực sự cần thiết và quan trọng. Thông qua đó, trẻ được phát triển toàn diện, đặc biệt là phát triển thẫm mỹ. Tuy nhiên, việc phát triển kĩ năng trong hoạt động tạo hình hiện nay cũng gặp một số khó khăn nhất định. Vì vậy, tôi xin có một số ý kiến đề xuất như sau: * Đối với tổ chuyên môn
18. 18 Nâng cao chất lượng công tác làm đồ dùng đồ chơi từ các nguyên vật liệu thiên nhiên thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn. Đẩy mạnh bồi dưỡng kĩ năng tạo hình để giáo viên vững vàng hơn nữa về chuyên môn, nghiệp vụ. * Đối với nhà trường Đầu tư nhiều hơn nữa các góc chơi ngoài trời như khu vui chơi cát nước, khu vận động, gian hàng sản phẩm của trẻ. Đặc biệt là những đồ chơi được làm từ nguyên vật liệu có sẵn ở địa phương...góp phần làm đẹp thiên nhiên, làm đẹp môi trường, phát triển thị hiếu thẩm mỹ cho trẻ. * Đối với phòng Giáo dục và Đào tạo Tiếp tục tổ chức các hội thi, chuyên đề, tập huấn,... về lĩnh vực phát triển thẫm mỹ (tạo hình từ nguyên vật liệu sẵn có) để giáo viên được trao đổi, học hỏi thêm kinh nghiệm, nâng cao trình độ chuyên môn. Trên đây là những chia sẻ của tôi về “Một số biện pháp sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình cho trẻ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi” mà tôi đã nghiên cứu, áp dụng trên trẻ và bước đầu mang lại hiệu quả. Rất mong được sự góp ý của các cấp lãnh đạo và chị em đồng nghiệp./. Xin trân trọng cảm ơn! NGƯỜI VIẾT SÁNG KIẾN Lê Thị Hoài Thu