Tài liệu cho giảng viên - Mô đun 3: Bồi dưỡng chuyên môn hiệu quả cho giáo viên

Nội dung tài liệu: Tài liệu cho giảng viên - Mô đun 3: Bồi dưỡng chuyên môn hiệu quả cho giáo viên

1. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) TÀI LIỆU CHO gIẢNG VIÊN - MÔ ĐUN 3 BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN HIỆU QUẢ CHO GIÁO VIÊN 57
2. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Giới thiệu: Chất lượng giáo viên đóng vai trò quan trọng nhất trong việc cải thiện kết quả giáo dục của trẻ em. Do đó, nhu cầu bồi dưỡng chuyên môn (BDCM) của giáo viên cần được coi trọng và đáp ứng. BDCM cho giáo viên bao gồm cả giai đoạn trước khi vào nghề - đào tạo ban đầu (trong các trường cao đẳng và đại học) và giai đoạn khi đã vào nghề (qua BDCM nghiệp vụ thường xuyên). Đào tạo ban đầu giúp đạt chuẩn trình độ đào tạo theo yêu cầu của ngành - cung cấp kiến thức và kỹ năng chuyên môn ở mức độ nền tảng, tối thiểu theo yêu cầu thực hiện nhiệm vụ của người GVMN. Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ chăm sóc, giáo dục trẻ thì người GVMN cần không ngừng nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn trong suốt quá trình công tác. Có nhiều hình thức BDCM thường xuyên, bao gồm BDCM hàng năm của ngành (tập huấn và các khóa học ngắn hạn), bồi dưỡng nâng chuẩn, nâng hạng (nâng cấp trình độ/bằng cấp) và BDCM tại trường. BDCM tại trường là các hoạt động hỗ trợ chuyên môn như kèm cặp, tham quan học tập, dự giờ và học hỏi từ đồng nghiệp. Nghiên cứu đã cho thấy bồi dưỡng/hỗ trợ chuyên môn tại trường có ảnh hưởng nhiều nhất đến những thay đổi trong lớp học. Bối cảnh giáo dục trên toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng, và Giáo dục Mầm non tại Việt Nam cũng không nằm ngoài bối cảnh đó. Sự thay đổi này có thể thấy qua các chính sách mới đang được triển khai, việc chuyển đổi sang các chương trình giáo dục tập trung hơn vào phát triển năng lực người học và các phương pháp tiếp cận sáng tạo trong việc dạy và học. Trong bối cảnh đổi mới này, các cơ sở GDMN cũng thay đổi theo hướng tự chủ, các lãnh đạo nhà trường là tác nhân thay đổi theo cách này hay cách khác. Họ cần hỗ trợ GV, nhân viên thay đổi nhằm bảo đảm trẻ em được phát huy tối đa tiềm năng, được phát triển toàn diện và chuẩn bị tốt nhất vào học lớp Một. Để công tác BDCM cho giáo viên tại trường hiệu quả, chúng ta cần tìm hiểu về các tiêu chí và cách mà lãnh đạo nhà trường có thể làm để dẫn dắt sự thay đổi trong trường học thành công, bởi vì giáo dục không phải là một phạm trù bất biến, màluôn thay đổi và phát triển. Để ứng phó với những thay đổi này và đảm bảo trường học bắt nhịp với tốc độ đổi mới, công nghệ số, toàn cầu hóa và các yếu tố khác tác động đến nhu cầu của “người học trong tương lai”, đòi hỏi lãnh đạo nhà trường phải là các tác nhân thay đổi. Để đảm bảo một nền giáo dục chất lượng và phù hợp cho tất cả mọi người, một người lãnh đạo nhà trường giỏi cần có và liên tục trau dồi kỹ năng quản lý sự thay đổi. 58
3. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Thời lượng điều hành các phần Cấu trúc Mô-đun Thời lượng (phút) 3.1 Các đặc điểm của BDCM giáo viên hiệu quả 130 Tôi kết nối 30 Tôi học tập 50 Tôi thực hành 40 Tôi suy ngẫm 10 3.2 Dẫn dắt thay đổi 120 Tôi kết nối 20 Tôi học tập 50 Tôi thực hành 30 Tôi suy ngẫm 10 59
4. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) 3.1 Đặc điểm của bồi dưỡng chuyên môn giáo viên hiệu quả Giới thiệu Trong phần này, chúng ta sẽ tìm hiểu sâu hơn về những yếu tố đảm bảo công tác bồi dưỡng chuyên môn (BDCM) hiệu quả nhằm giúp GV kết nối được lý thuyết với thực hành. Chúng ta sẽ khám phá các đặc điểm của BDCM hiệu quả giúp đảm bảo các hoạt động BDCM đáp ứng được nhu cầu của GV và nhờ đó GV thấy được khích lệ và có động lực để áp dụng và đưa các thực hành mới vào lớp học. Mục tiêu: Cuối phần này, anh/chị sẽ: Về mặt kiến thức: ¨ Mô tả được các tiêu chí bảo đảm tính hiệu quả của công tác BDCM giáo viên Về mặt thái độ: ¨ Tin tưởng rằng các thay đổi mong muốn trong lớp học là trọng tâm của các hoạt động BDCM cho giáo viên Về mặt kỹ năng: ¨ Biết cách xây dựng kế hoạch BDCM cho giáo viên tập trung vào các thay đổi mong muốn trong lớp học Tôi kết nối: 30 phút Hoạt động 1: Hoạt động BDCM giáo viên trong bối cảnh địa phương Làm việc cá nhân: 5 phút ¨ Liệt kê 3 hoạt động BDCM tại trường, huyện, tỉnh mà gần đây học viên tham gia hoặc thực hiện. ¨ Học viên không chia sẻ hoặc thảo luận với học viên khác và kết quả làm việc cá nhân sẽ được sử dụng trong hoạt động sau. Ghi chép: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... 60
5. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Hoạt động 2: Một lớp tập huấn chưa hiệu quả! Bây giờ chúng ta sẽ cùng tìm hiểu một tình huống tại một lớp học bơi trong câu chuyện dưới đây: Làm việc cá nhân và nhóm: 15 phút ¨ Đọc tình huống ¨ Câu hỏi thảo luận nhóm nhỏ: o Anh/chị có muốn giới thiệu khóa học này cho những người khác không? Hãy cho biết lý do. o Anh/chị muốn bổ sung gì vào khóa học bơi này? Một câu chuyện Hãy tưởng tượng là anh/chị muốn học bơi và đăng ký một khóa học. Bài học đầu tiên là vào tối thứ Năm. Anh/chị đến đúng giờ và hơi lo lắng. Tất cả học viên tập trung ở một hội trường lớn. Anh/chị đếm được hơn 30 người! Huấn luyện viên tiến đến và chào đón anh/chị. Huấn luyện viên thuyết trình (dùng PowerPoint) trong 2 giờ về lịch sử bơi lội, về đồ bơi, các kiểu bơi, về cách bơi trong nước tự nhiên và bơi trong hồ bơi, về các kỷ lục bơi lội, lợi ích sức khỏe và chấn thương thường gặp phải khi bơi. Bài trình bày khá thú vị. Huấn luyện viên chiếu một đoạn video giới thiệu về từng kiểu bơi. Sau cùng, huấn luyện viên kết luận: 'Bây giờ các bạn đã biết tất cả về bơi lội. Cuối tuần này, các bạn có thể đi biển và bơi ở biển rồi'. Chia sẻ trên nhóm lớn: mời 1 vài nhóm chia sẻ. Một số gợi ý: ¨ Làm mẫu ¨ Học thông qua thực hành ¨ Giúp chúng tôi vượt qua nỗi sợ nước ¨ Cứu chúng tôi nếu có sự cố xảy ra ¨ Tập trong bể bơi trước ¨ Tập các động tác tay trước Thảo luận nhóm: 10 phút ¨ Hãy xem lại danh sách các hoạt động BDCM từ phần trước và thảo luận các câu hỏi sau: 61
6. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) o Các anh/chị thấy giữa khóa học bơi nói trên và các hoạt động BDCM g mình đã liệt kê có mối liên hệ gì? o Các anh/chị có nhận thấy những điểm gì cần cải thiện trong các hoạt động BDCM? Tôi học tập: 50 phút Hoạt động 3: Định nghĩa hoạt động BDCM giáo viên hiệu quả Làm việc cá nhân: 3 phút Nhiệm vụ: ¨ Hãy đọc 2 định nghĩa về BDCM cho giáo viên ¨ Gạch chân những ý chính ‘Là bất kỳ một hoạt động phát triển chuyên môn nào nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng cho giáo viên và giúp họ thay đổi thái độ và cách tiếp cận trong việc giáo dục trẻ em, 1 hướng tới cải thiện chất lượng dạy và học' (Bolam, 1993) ‘Là một quá trình (bao gồm tất cả các trải nghiệm học hỏi chính thức và không chính thức) mà mọi cán bộ nhân viên nhà trường (làm việc cá nhân hoặc theo nhóm) suy ngẫm về những gì họ đang làm, nâng cao kiến thức và kỹ năng của mình và cải thiện cách làm việc nhằm nâng cao chất lượng học tập và cảm giác thoải mái của trẻ. Việc này đòi hỏi sự cân 2 bằng giữa nhu cầu cá nhân, nhóm, nhà trường và quốc gia; khuyến khích cam kết phát triển nghề nghiệp, đồng thời tăng khả năng thích ứng trước những biến cố, tăng lòng tự tin, sự hài lòng trong công việc và sự nhiệt tình khi làm việc với trẻ em và đồng nghiệp ' (Bubb &Early, 2005) Phiên toàn thể: 10 phút • Mời 2-3 học viên chia sẻ kết quả của nhóm, giảng viên viết lên bảng/giấy khổ lớn một số cụm từ chính mà học viên chia sẻ về định nghĩa BDCM. • Câu hỏi thảo luận: o Đặc điểm nào (trong số những cụm từ chính học viên vừa chia sẻ) hiện đang được thực hiện hiệu quả trong hệ thống BDCM hiện nay? o Đặc điểm nào khó thực hiện? o Đặc điểm nào không thể thực hiện được? Vì sao? 62
7. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Chốt lại: Học viên có thể đưa ra một số đặc điểm BDCM hiệu quả như sau: ¨ Học tập suốt đời ¨ Suy ngẫm ¨ Dựa trên nhu cầu ¨ Hài lòng với công việc ¨ Hợp tác Một số đặc điểm này có thể khá thách thức triển khai, song bằng cách triển khai các hoạt động BDCM với các hình thức đa dạng trong suốt một năm, các nhà lãnh đạo trường học sẽ có thể đảm bảo rằng các đặc điểm này sẽ được lồng ghép vào hoạt động BDCM thường xuyên. Trong phần tiếp theo, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu sâu hơn về các đặc điểm này. Hoạt động 4: Mục đích của BDCM cho giáo viên Như vậy, chúng ta đã có định nghĩa về BDCM hiệu quả, giờ thì hãy cùng xem điều gì có thể giúp công tác BDCM hiệu quả. Làm việc theo cặp: 5 phút ¨ Học viên đọc truyện tranh và thảo luận các câu hỏi sau: - Mục tiêu của cô bé là gì? - Cô bé có dạy con cún con cách huýt sáo không? - Con cún con có thể huýt sáo được không? - Chúng ta học được gì từ câu chuyện này? Phiên toàn thể: 5 phút ¨ Chọn 1-2 học viên chia sẻ 63
8. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Gợi ý phản hồi: Là một tập huấn viên, chúng ta luôn phải tự hỏi đi hỏi lại những câu hỏi sau: - Mục tiêu của hoạt động BDCM đó có khả thi không? - Hoạt động đó có tập trung vào việc học hỏi của học viên không? - Qua hoạt động này thì chúng ta mong muốn tạo ra sự thay đổi gì trong lớp học? Trả lời được các câu hỏi này một cách rõ ràng sẽ giúp chúng ta đảm bảo rằng các hoạt động BDCM được triển khai một cách hiệu quả. Là người điều hành/ dẫn dắt hoạt động BDCM, chúng ta cần suy nghĩ thấu đáo về mục tiêu của mỗi hoạt động. Mục tiêu có tính thực tế không? Có tập trung vào những gì mà người tham gia có thể học được không? Để trả lời những câu hỏi này, cần bắt đầu từ kết quả mong đợi - chúng ta mong muốn có sự 'thay đổi' nào trong lớp học? Có thể là chúng ta mong muốn giáo viên khuyến khích cả bé trai và bé gái chơi ở tất cả các góc trong lớp. Cũng có thể là chúng ta mong muốn giáo viên sử dụng nhiều hình ảnh hơn để hỗ trợ những trẻ em dân tộc thiểu số không biết nói tiếng Việt. Làm việc theo cặp: 10 phút ¨ Nhiệm vụ: Hãy chọn 1 hoạt động BDCM do trường/Phòng/Sở GDĐT tổ chức (chẳng hạn như họp chuyên môn cụm, họp chuyên môn tại trường, dự giờ ), và thảo luận để trả lời những câu hỏi dưới đây: - Mục tiêu của hoạt động đó là gì? Ban tổ chức mong muốn sự thay đổi gì trong lớp học khi tổ chức hoạt động này - Hoạt động này có hiệu quả không? Nó có đạt được sự thay đổi như mong đợi một cách rõ rệt và lâu dài không? - Theo anh/ chị, điều gì khiến hoạt động đó hiệu quả hoặc không hiệu quả? Ghi chép: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . ... 64
9. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Hoạt động 5: Các đặc điểm của BDCM giáo viên hiệu quả Làm việc cá nhân và theo cặp: 10 phút ¨ Học viên đọc tài liệu về 9 tiêu chí BDCM hiệu quả ¨ Sau vài phút, phát cho mỗi cặp một số thẻ các ví dụ để ghép với từng tiêu chí ¨ Gộp 2 cặp thành 1 nhóm và so sánh kết quả với nhau BDCM không đơn thuần chỉ là tập huấn về kiến thức Là chuyên viên Phòng GD&ĐT, tôi giúp và kỹ năng, mà cần phải dựa trên thực hành hiện tại giáo viên xem xét các thực hành của họ. và phân tích bằng chứng. BDCM nên bắt đầu bằng Chúng tôi xem xét hiệu quả của việc áp Dựa trên suy ngẫm việc phân tích và suy ngẫm. Bài tập suy ngẫm này có dụng môi trường học tập giàu ngôn ngữ thể là bài tập của một cá nhân hoặc của một trường trong lớp trong thời gian qua. Chúng tôi hoặc thậm chí là của một địa phương/quốc gia. thảo luận và cùng tìm cách cải thiện. Hoạt động BDCM muốn có hiệu quả cần phải có trọng tâm và mục tiêu rõ ràng. Người điều hành/ dẫn dắt và người tham gia đều cần biết chính xác là họ Là chuyên viên Phòng GD&ĐT, tôi phải đang hướng tới điều gì, muốn đạt được mục tiêu nào đảm bảo rằng mỗi hoạt động BDCM đều Có trọng tâm và vì sao lại cần đạt được mục tiêu đó. Chúng ta nêu rõ mục tiêu cụ thể, nội dung và lý do muốn học hỏi thêm gì về mặt chuyên môn nghiệp lựa chọn mục tiêu và nội dung đó. vụ? Vì sao chúng ta muốn điều đó? Mục tiêu đó phải thực sự hướng tới việc cải thiện chất lượng giáo dục và có tác động trên trẻ. BDCM hiệu quả cho GV tạo cơ hội cho chúng ta thử áp dụng những kiến thức và kỹ năng mới trong Là chuyên viên Phòng GD&ĐT, tôi biết rằng một môi trường an toàn, cơ hội cho chúng ta báo tập huấn chỉ là bài học bước đầu trong việc cáo lại, phản hồi và suy ngẫm về việc áp dụng đó. áp dụng môi trường học tập giàu ngôn BDCM dựa theo quá trình có thể được thực hiện đi Theo quá ngữ. Tôi còn thực hiện khai vấn (thăm hỗ trình từ lý thuyết đến áp dụng thực hành, cũng có thể từ trợ) cùng các cách thức hỗ trợ khác và tạo việc GV quan sát và suy ngẫm những trải nghiệm cơ hôi để giáo viên thực hành những kiến thực tế để từ đó nâng cao năng lực giảng dạy. Các thức mới học được. hoạt động học tập được dàn trải theo thời gian để giúp chúng ta từng bước học hỏi và phát triển. 65
10. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Là lãnh đạo trường học, tôi khuyến khích giáo viên của mình chịu trách nhiệm về BDCM có hiệu quả thường được tổ chức sao cho việc học tập của họ. Tôi gắn việc học của người tham gia tự có trách nhiệm với việc học tập họ với tầm nhìn của trường. Tôi tự hào về của bản thân mình. Người tham gia tự phát triển từng tiến bộ của họ khi áp dụng một kỹ Có tính sở hữu và chủ động học hỏi vì họ chính là chủ sở hữu của năng mới và chúng tôi ăn mừng thành quả quá trình học tập này. nho nhỏ đó. Tôi khuyến khích họ chia sẻ những gì họ học được với những đồng nghiệp khác, và muốn họ cảm thấy có trách nhiệm và tự hào. Mỗi người học theo một cách khác nhau. Bên cạnh Mỗi cá nhân có cách học khác nhau. Một số đó, một số người học nhanh hơn, một số người có người có thể học được một số kỹ năng nào Đáp ứng nhiều kinh nghiệm hơn. Hoạt động BDCM có hiệu đó nhanh hơn người khác. Một số người lại sự khác biệt quả cần quan tâm đến sự khác biệt về mối quan tâm, có nhiều kinh nghiệm hơn. Tôi cần phải bối cảnh và nhu cầu khác nhau của người học. đáp ứng được những sự khác biệt đó. Là lãnh đạo trường học, tôi làm việc với Phòng GD&ĐT để điều chỉnh kế hoạch BDCM cần xuất phát từ những kiến thức và kỹ năng BDCM của Phòng phù hợp với nhu cầu của của người học và cơ cấu hiện có của đơn vị/tổ chức, trường chúng tôi. Tôi đảm bảo rằng các từ đó dẫn dắt họ có những hiểu biết sâu rộng hơn phương pháp tiếp cận mới, chẳng hạn như và hướng tới những thay đổi phù hợp. Điều quan triển khai một môi trường học tập giàu Tích hợp trọng là phải đưa tất cả các hoạt động BDCM vào ngôn ngữ, được đưa vào các chính sách và kế hoạch phát triển tổng thể của trường/Phòng qui định của trường chúng tôi. Ví dụ, tất cả GD&ĐT và kế hoạch BDCM. các cuộc họp chuyên môn của trường tôi luôn bắt đầu với việc chia sẻ kinh nghiệm (những thành công và thách thức) của một giáo viên về việc áp dụng môi trường học tập giàu ngôn ngữ. 66
11. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Hoạt động BDCM sẽ hiệu quả hơn khi người tham gia có thể học hỏi lẫn nhau. Do vậy, người điều Là lãnh đạo trường học, tôi thích tạo ra các hành/ dẫn dắt cần khuyến khích sự hợp tác giữa Hợp tác cơ hội để giáo viên học tập cùng nhau và những người tham gia với nhau và tạo cơ hội học học hỏi lẫn nhau. hỏi hợp tác xuyên suốt năm học. Trường chúng tôi có một kế hoạch BDCM hàng năm, gồm các ưu tiên và hướng dẫn từ Phòng GD&ĐT. Tuy nhiên, là một người BDCM có thể xuất phát từ nhu cầu cá nhân, hoặc lãnh đạo tôi thấy rằng giáo viên cảm thấy nhu cầu của nhà trường. Mục đích luôn là để nâng Dựa trên khó khăn và họ phải vật lộn để thực hiện nhu cầu cao chất lượng giáo dục, với trọng tâm là nâng cao chúng. Chúng tôi đã tổ chức một hoạt kết quả học tập của trẻ. động BDCM tại trường để bàn thảo về các khó khăn trong việc thực hiện các hướng dẫn đó. BDCM hiệu quả không chỉ là giới thiệu lý thuyết, mà Tất cả các hoạt động BDCM đều tập trung phải xuất phát từ kinh nghiệm và bối cảnh của người vào những thách thức/khó khăn mà giáo học. Và như vậy, BDCM có thể giúp giải quyết các vấn viên gặp phải trên lớp. Tôi đảm bảo rằng đề thực tiễn mà giáo viên gặp trên lớp và tạo cơ hội giáo viên có thể thử những cái mới lạ để Trải nghiệm để học thử vận dụng ngay những gì vừa mới học nâng cao kết quả học tập của trẻ. Khi thử, được. Việc để người tham gia thực hành và trải họ được phép mắc lỗi. Tôi tin rằng họ sẽ nghiệm kỹ năng mới trong bối cảnh thực tiễn là rất hiểu rõ mọi việc hơn và học tốt hơn qua quan trọng. việc thực hành/tự trải nghiệm theo cách “thử và sai” để rút kinh nghiệm. 67
12. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Tôi thực hành: 40 phút Hoạt động 6: Áp dụng các đặc điểm của BDCM giáo viên hiệu quả Làm việc theo cặp: 40 phút ¨ Học viên chọn 1 hoạt động BDCM để phân tích (có thể sử dụng hoạt động đã chọn ở phần trước) ¨ Thảo luận với những câu hỏi trong bảng dưới đây ¨ Ghi chép lại kết quả thảo luận vào trong bảng Hãy cùng xem làm thế nào chúng ta có thể áp dụng 9 tiêu chí BDCM hiệu quả vào thực tiễn. Làm việc theo cặp. Chọn một hoạt động BDCM và sử dụng bảng hỏi bên dưới để đánh giá hoạt động đó. Dựa trên nhu cầu (của giáo viên, nhà trường, hệ thống giáo dục) Hoạt động này sẽ đáp ứng nhu cầu nào? Nhu cầu của đối tượng nào? Làm thế nào để anh/ chị biết đối tượng có nhu cầu đó? Nhu cầu này có liên quan thế nào tới các nhu cầu khác? Nhu cầu này có tương đồng/phù hợp với các nhu cầu khác của giáo viên, nhà trường, hay Phòng GD&ĐT không? Có trọng tâm Mục tiêu của hoạt động này là gì? Vì sao anh/ chị lại tập trung vào mục tiêu này? 68
13. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Nói một cách chính xác thì anh/ chị muốn người tham gia học được điều gì? Thay đổi mà anh/ chị mong đợi là gì? Anh/ chị sẽ làm thế nào để đạt được muc tiêu đó? Dựa trên phản hồi/suy ngẫm Hoạt động này có được bắt đầu với hoặc bao gồm những phản hồi/suy ngẫm từ những thực hành hiện tại không? Điều này diễn ra thế nào? Hoạt động này có sử dụng chu kỳ suy ngẫm để theo dõi tiến trình và hành động nhằm cải thiện tình hình không? Theo quá trình Hoạt động này tập trung vào bước nào của quá trình học hỏi? Các bước tiếp theo là gì? Anh/ chị lên kế hoạch thế nào cho các bước tiếp theo? Trải nghiệm Người tham gia có được thử các kỹ năng mới ngay trong hoặc ngay sau hoạt động BDCM đó không? Việc đó diễn ra thế nào? Anh/ chị hỗ trợ thế nào khi họ thử nghiệm? Điều gì sẽ xảy ra nếu họ mắc lỗi? 69
14. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Hợp tác Hoạt động BDCM đó có tạo cơ hội và khuyến khích người tham gia làm việc cùng nhau không? Người tham gia học được từ nhau và học cùng nhau không? Họ có thể học hỏi như thế nào từ người khác? Anh/ chị có khuyến khích người tham gia hỗ trợ lẫn nhau khi áp dụng thử những gì họ học được ngay sau hoạt động BDCM đó không? Đáp ứng sự khác biệt Hoạt động BDCM đó có tính đến cách học và đáp ứng tốc độ học tập khác nhau của người tham gia không? Với những giáo viên/CBQL không tham gia vào hoạt động BDCM này, anh/ chị hỗ trợ họ thế nào? Đối với những người tham gia đã đạt được sự tiến bộ nhất định, anh/ chị hỗ trợ thêm gì cho họ? Có tính sở hữu Liệu tất cả người tham gia đều thấy rõ rằng mục tiêu của hoạt động BDCM này đáp ứng được nhu cầu của cá nhân họ, của nhà trường và của Phòng GD&ĐT? Người tham gia có cảm thấy là họ có vai trò trong hoạt động BDCM GV không? Các giải pháp có dựa trên ý tưởng của người tham gia không? Các sáng kiến của người tham gia có được khuyến khích không? Điều đó được thể hiện như thế nào? 70
15. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Anh/ chị theo dõi và tài liệu hóa lại sự tiến bộ của người tham gia như thế nào? Các anh/ chị có ăn mừng những tiến bộ/kết quả đó không? Tích hợp Hoạt động BDCM này có kết nối/liên quan gì với các hoạt động khác ở trường và ở Sở GD&ĐT không? Hoạt động này có mối liên hệ gì với kế hoạch tổng thể hoặc viễn cảnh tương lai của trường/Phòng GD&ĐT/Sở GD&ĐT/Bộ GD&ĐT không? Nếu có thì có mối liên hệ gì? Anh/ chị sẽ làm thế nào để đưa các thực hành mới vào hệ thống hiện tại của trường học/Phòng GD&ĐT/Sở GD&ĐT? Anh/ chị có thể làm gì để đảm bảo rằng những thay đổi mới này sẽ trở thành tiêu chuẩn mới? 71
16. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Phiên toàn thể: 10 phút ¨ Mời 2-3 học viên chia sẻ một số cảm nhận và suy nghĩ của họ khi thực hành bảng suy ngẫm vừa rồi. Tôi suy ngẫm: 10 phút Hoạt động 7: Suy ngẫm và thảo luận Làm việc theo cặp: 10 phút ¨ Học viên thảo luận các câu hỏi sau: - Anh/chị học được điều gì từ Phần 3.1 này? - 2 đặc điểm nào trong BDCM hiệu quả anh/chị có thể áp dụng ngay sau khóa tập huấn này? Anh/chị có thể áp dụng như thế nào? 3.2 Dẫn dắt thay đổi Giới thiệu Trong phần này, chúng ta cùng xem xét những thách thức có thể gặp phải khi tạo ra các thay đổi và những điều kiện cần thiết để các thay đổi được triển khai một cách thành công. Chúng ta sẽ xem xét xem liệu thay đổi (đang được đề xuất) là thay đổi về niềm tin/kỹ năng hay thay đổi vận hành và có thể gặp phải sự phản đối như thế nào từ giáo viên và các bên liên quan khác. Mục tiêu: Cuối phần này, anh/chị sẽ: Về mặt kiến thức: ¨ Phân biệt được các cấp độ của sự thay đổi Về mặt thái độ: ¨ Thay đổi cách tiếp cận từ góc độ đơn chiều sang đa chiều Về mặt kỹ năng: ¨ Biết cách tạo dựng môi trường thuận lợi để thực hiện thay đổi Ghi chép: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
17. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Tôi kết nối: 20 phút Hoạt động 1: Suy ngẫm về những thay đổi anh/ chị đã thực hiện Giáo dục có nhiệm vụ chuẩn bị cho trẻ em phát huy tối đa tiềm năng, phát triển và trưởng thành trong một xã hội đang thay đổi nhanh chóng. Nếu trường học không thể thích ứng với những xu hướng phát triển này, thì sẽ có nguy cơ trở nên không phù hợp (Schollaert &Leenheer, 2006). Do đó, không chỉ các trường học nên có chính sách đáp ứng với mọi sự thay đổi một cách nhất quán, mà cả lãnh đạo nhà trường cũng cần suy ngẫm xem những thay đổi đó ảnh hưởng thế nào đến công việc của họ và của giáo viên, từ đó tìm cách quản lý sự thay đổi một cách tích cực. Lãnh đạo nhà trường chính là các tác nhân thay đổi. Làm việc cá nhân: 5 phút ¨ Học viên với vai trò là lãnh đạo nhà trường, suy ngẫm về kinh nghiệm của bản thân khi khởi xướng một thay đổi cụ thể ở trường. Sử dụng những câu hỏi gợi ý sau: - Anh/chị thấy việc đưa thay đổi đó vào trường dễ hay khó? Hãy giải thích lý do. - Việc thành công hay không có phụ thuộc vào loại thay đổi không? - Anh/chị đã bao giờ gặp phải sự phản kháng khi đưa một điều gì mới mẻ vào trường không? Nếu có, anh/chị đã xử lý thế nào? Phiên toàn thể: 15 phút Hoạt động thi đấu đối kháng: • Chia lớp thành 2 nhóm với số lượng học viên như nhau: 1 nhóm Thành công và 1 nhóm Thách thức • Mỗi nhóm xếp hàng và đứng trước một cái bảng/giấy A0: người đứng đầu nhóm cầm bút viết bảng • Lần lượt mỗi thành viên của mỗi nhóm viết 1 yếu tố thành công hoặc thách thức (tùy vào nhiệm vụ của nhóm), sau đó truyền bút cho người đứng sau lên viết tiếp, và cứ tiếp tục đến hết. • Sau 2 phút, dừng hoạt động lại. Chốt lại: Giảng viên chọn một số điểm nổi bật mà 2 nhóm vừa viết trên bảng/giấy A0 và hỏi xem có học viên nào có trải nghiệm đó không và từ đó rútG ra một số điểm tương đồng giữa các yếu tố thành công và yếu tố thách thức ở các trường/các huyện. 73
18. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Tôi học tập: 60 phút Hoạt động 2: Ba lý do khiến việc triển khai các thay đổi khó khăn Làm việc theo cặp: 5 phút ¨ Học viên đọc 3 thách thức cản trở việc thay đổi ¨ Học viên thảo luận câu hỏi sau: - Trong những thách thức này, có thách thức nào giống thách thức mà anh/chị đã nêu ra ở phần ‘Tôi kết nối’ không? 1. Mọi người thường nghĩ rằng thay đổi là một quá trình đơn chiều: bạn đặt ra mục tiêu, đưa ra kế hoạch hành động và thực hiện kế hoạch đó từng bước một. Tuy nhiên, nghiên cứu lại chỉ ra rằng sự thay đổi không diễn ra theo cách đơn giản như vậy, mà phụ thuộc rất nhiều vào bối cảnh, mà chúng có sự khác biệt giữa trường mầm non này với trường mầm non kia. Bởi mỗi trường đều có lịch sử, địa điểm, bối cảnh hành chính riêng biệt và cũng như có đội ngũ giáo viên và nhóm trẻ khác nhau. 2. Thường thì những người phải thực thi sự thay đổi lại ít được tham gia vào việc lập kế hoạch. Một nguyên nhân chính khiến cho việc thay đổi ‘theo mệnh lệnh’ hoặc ‘áp đặt từ trên xuống’ kém hiệu quả là do những thay đổi đó thường chú trọng vào thay đổi cơ cấu tổ chức hoặc cơ sở vật chất mà không xem xét tới năng lực, nhu cầu và mong muốn của những người thực hiện sự thay đổi. 3. Để mọi người tham gia không xuyên suốt vào các nỗ lực thay đổi thường khiến họ có cảm giác bị đứt đoạn và thiếu sự kết nối. 74
19. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Phiên toàn thể: 5 phút • Mời đại diện của 2-3 cặp chia sẻ kết quả. Chốt lại: Đa số các yếu tố thách thức mà chúng ta liệt kê ở hoạt động trên đều nằm trong 3 nguyên nhân chính thách thức các thay đổi. Hoạt động 3: Thay đổi niềm tin và/hoặc thay đổi vận hành Có nhiều loại thay đổi khác nhau. Đối với một vài loại thay đổi, chúng ta có thể áp dụng giải pháp “theo công thức”. Những loại thay đổi khác phức tạp hơn và thường không có công thức chung để triển khai. Hãy đọc các ví dụ dưới đây và thảo luận với một học viên khác xem những thay đổi này là thay đổi về niềm tin/kỹ năng hay thay đổi về vận hành. Làm việc theo cặp: 10 phút • Thảo luận xem mỗi ví dụ dưới đây thuộc loại thay đổi về niềm tin/kỹ năng hay vận hành. • Kiểm tra đáp án với cả lớp Các thay đổi Loại thay đổi Giáo viên triển khai môi trường học tập giàu ngôn Thay đổi niềm tin và kỹ năng ngữ. Thay đổi thời khóa biểu dạy học để đáp ứng với Thay đổi vận hành các lớp với sĩ số đông hơn. Triển khai chương trình giáo dục mầm non mới Thay đổi niềm tin và kỹ năng dựa trên năng lực. Phân công lớp cho một giáo viên mới. Thay đổi vận hành Làm việc theo cặp: 15 phút • Học viên nghĩ thêm một số ví dụ về 2 loại thay đổi. ¨ Yêu cầu học viên đưa ra thêm các ví dụ khác về hai loại thay đổi này. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
20. Lãnh đạo trường học trong cơ sở giáo dục mầm non – tài liệu cho giảng viên (mô đun 3) Loại thay đổi Định nghĩa Ví dụ Thay đổi vận hành Đáp ứng các vấn đề kỹ thuật và vận hành, ví dụ như việc triển khai một thời khóa biểu mới, phân công giáo viên vào các lớp được coi là thay đổi cấp độ thấp. Thay đổi niềm tin Đòi hỏi phải thay đổi niềm tin, ví dụ: và/hoặc kỹ năng quan điểm và học các kỹ năng ¨ Thực hiện 'phương pháp tiếp mới cần nhiều thời gian hơn. cận lấy trẻ em làm trung Những thay đổi ở cấp độ cao đòi tâm', hỏi người lãnh đạo nhà trường ¨ Thực hiện chương trình phải tham gia ở mức độ sâu và GDMN mới, rộng. Ví dụ: Triển khai chương ¨ Phát triển quyền tự chủ của trình giáo dục mầm non mới tập giáo viên, trung vào năng lực của trẻ. o Cho phép trẻ sử dụng tiếng mẹ đẻ trên lớp.... Làm việc theo nhóm: 10 phút ¨ Ghép 2 cặp vào thành 1 nhóm ¨ Câu hỏi thảo luận: - Anh/ chị đã từng quản lý bất kỳ thay đổi nào trong số những thay đổi này tại trường mình chưa? - Anh/ chị cần áp dụng cách tiếp cận nào để thực hiện thành công những thay đổi trên? Phiên toàn thể: 5 phút ¨ Mời đại diện 2-3 nhóm chia sẻ kết quả thảo luận Chốt lại: Triển khai và quản lý thay đổi là một nhiệm vụ tất yếu của người lãnh dạo nhà trường. Mặc dù các thay đổi vận hành có vẻ dễ triển khai hơn, song cả hai loại thay đổi này đều có thể gặp sự khảng kháng của giáo viên. Trong hoạt động tiếp theo, chúng ta sẽ tập trung vào việc làm thế nào để đảm bảo mọi cán bộ và giáo viên trong trường đều đồng lòng triển khai các thay đổi đó. 76